Ευλογιά των προβάτων: Γιατί δεν έχουν γίνει εμβολιασμοί - Το κρύο «εξαφανίζει» τον ιό;

Τουλάχιστον 2.040 επιβεβαιωμένα κρούσματα ευλογιάς των προβάτων έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα, σε 2.500 εκτροφές σε όλη τη χώρα. Προκειμένου να αναχαιτιστεί η εξάπλωση της νόσου και να προστατευθεί η υγεία των ζώων, σύμφωνα με τα υγειονομικά πρωτόκολλα, έχουν θανατωθεί περίπου 470.000 ζώα.

Σήμερα, τα επιβεβαιωμένα κρούσματα ευλογιάς αιγοπροβάτων εντοπίζονται σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, μεταξύ των οποίων οι Περιεφερειακές Ενότητες Αιτωλοακαρνανίας, Αχαΐας, Δράμας, Ηλείας, Ημαθίας, Καβάλας, Καρδίτσας, Κιλκίς, Λάρισας, Μαγνησίας και Σποράδων, Ξάνθης, Πέλλας, Πιερίας, Ροδόπης, Σερρών, καθώς και στη Μητροπολιτική Ενότητα Θεσσαλονίκης.

«Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν την έκταση της κρίσης και σκιαγραφούν την ανάγκη για αυστηρή εφαρμογή των μέτρων περιορισμού, αλλά και για τη συνεχή παρακολούθηση της κατάστασης από τις αρμόδιες αρχές», τονίζει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Δρ. Σπύρος Κ. Κρήτας, καθηγητής Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και διευθυντής του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων (ΕΜΛΝ) στο Τμήμα Κτηνιατρικής. Σημειώνει, μάλιστα, ότι μη γνωρίζοντας τον ακριβή συνολικό αριθμό ζώων, αλλά και λόγω της χρήσης παράνομων εμβολίων, δεν μπορούν να υπολογιστούν σαφή επιδημιολογικά ποσοστά.

Ο κ. Κρήτας συμμετέχει στην Εθνική Επιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης Ελέγχου Ευλογιάς (ΕΕΕΔΕΕ), που συγκροτήθηκε για την παρακολούθηση των εξελίξεων σχετικά με τον ιό. Η επιτροπή έχει ως αποστολή την αξιολόγηση των διαθέσιμων δεδομένων, ώστε να διαμορφωθούν οι κατάλληλες κατευθυντήριες πολιτικές. Όπως εξηγεί ο ίδιος, η ομάδα προσπαθεί διαρκώς να ενημερώνεται από όλους τους φορείς, διατηρώντας όμως πάντα μια καθαρά επιστημονική συμβουλευτική στάση.

Μύθος ή αλήθεια: Το κρύο οδηγεί σε υποχώρηση της νόσου;

Πολλοί πιστεύουν ότι η ευλογιά μειώνεται τον χειμώνα, αλλά στην πραγματικότητα, ο ιός επιβιώνει καλύτερα στο κρύο, σύμφωνα με τον καθηγητή. Η υποχώρηση της νόσου σε κρύες περιόδους είναι πλασματική και οφείλεται κυρίως στον περιορισμό των μετακινήσεων και δραστηριοτήτων ζώων και ανθρώπων. Αντίθετα, κατά τις θερμές και ξηρές περιόδους, παρόλο που η έκθεση στον ήλιο αδρανοποιεί ευκολότερα τον ιό, η αυξημένη κινητικότητα ζώων και ανθρώπων, ενισχύει τις επαφές και τη μετάδοσή του, όπως διευκρινίζει.

«Ο ιός της ευλογιάς δεν πετάει, αλλά μεταφέρεται εύκολα μέσω των ανθρώπινων ενεργειών ή από ζώο σε ζώο, είτε εσκεμμένα -μέσω παράνομης εμπορίας μολυσμένων ζώων ή ζωοτροφών- είτε ακούσια, με απροσεξία», τονίζει και σημειώνει: «Ένα κινητό που περνάει από τα χέρια κτηνοτρόφων χωρίς πλύσιμο, ή η παράνομη απόρριψη πτωμάτων, αρκούν για να παρουσιαστούν "άλματα μετάδοσης". Η ανθεκτικότητα του ιού σε αντικείμενα για μήνες σημαίνει ότι η νόσος μπορεί να ταξιδέψει μεγάλες αποστάσεις, απειλώντας περισσότερα κοπάδια», λέει.

Τι γίνεται με τα εμβόλια

Η συζήτηση για τον εμβολιασμό των ζώων έχει φουντώσει, αλλά η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη, σύμφωνα με τον κ. Κρήτα. «Το μόνο που θα έκανε αυτή τη στιγμή ένα εμβόλιο είναι να περιπλέξει την κατάσταση, αντί να τη βελτιώσει», υποστηρίζει. Σημειώνει ότι γίνονται προσπάθειες για την ανάπτυξη ιχνοθετημένου εμβολίου και τεχνικής διαφοροποίησης (DIVA), που θα επιτρέπει να ξεχωρίζουν τα αμιγώς εμβολιασμένα ζώα από τα μολυσμένα, όμως «κάτι τέτοιο απέχει ακόμα από την εφαρμογή». Με τον τρόπο αυτό θα μπορεί να αποδεικνύεται σε κάποιον ότι υπάρχουν ζώα και κοπάδια που είναι «καθαρά» από τον ιό, ενώ τα υπόλοιπα, δηλαδή τα μολυσμένα, μπορούν να απομακρυνθούν από την παραγωγή και άρα η κατάσταση είναι υπό αυστηρό έλεγχο.

«Ωστόσο, σήμερα, με τα υπάρχοντα ζωντανά συμβατικά εμβόλια δεν μπορεί να γίνει αυτή η διάκριση, γεγονός που καθιστά τη χρήση τους στην Ελλάδα εξαιρετικά προβληματική», υπογραμμίζει εμφατικά.

Αναφορικά με το ερώτημα αν η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δώσει έγκριση για εμβολιασμούς, ο Δρ. Κρήτας λέει ότι «τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας των Τροφίμων (EFSA) δείχνουν το αντίθετο». Όπως εξηγεί, σύμφωνα με την παράγραφο 8.6.3 του δελτίου της EFSA (2014), «κανένα από τα υπάρχοντα ζωντανά εμβόλια SPP δεν διαθέτει άδεια χρήσης εντός της ΕΕ», κάτι που επιβεβαιώνει και ο ΕΟΦ για την Ελλάδα.

Όπως παραδέχεται ο Δρ. Κρήτας, υπάρχουν αναφορές ότι έχουν πραγματοποιηθεί παράνομοι εμβολιασμοί κατά της ευλογιάς σε κοπάδια στη χώρας μας, παρόλο που η Ελλάδα δεν έχει εγκρίνει τη διαδικασία. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, «δεν γνωρίζουμε τον ακριβή αριθμό εμβολιασθέντων ζώων, ούτε τα είδη των εμβολίων που χρησιμοποιήθηκαν». Στο πλαίσιο αυτό τονίζει πως «αυτό περιπλέκει σημαντικά την επιδημιολογική εικόνα και δυσχεραίνει το σχεδιασμό αποτελεσματικών μέτρων αντιμετώπισης».

Τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας

Ο πιο γρήγορος, οικονομικός και με διάρκεια τρόπος αντιμετώπισης είναι, σύμφωνα με τον κ. Κρήτα, η άμεση και υποχρεωτική ενημέρωση των επαγγελματιών από ακαδημαϊκούς δασκάλους, που μπορούν να απαντήσουν και σε οικονομοτεχνικά ζητήματα.

Μπορεί οι εμβολιασμοί να θεωρούνται από ορισμένους ως λύση γρήγορης αντιμετώπισης, αλλά η αλήθεια είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, ότι «μπορεί να βυθίσουν τη χώρα σε έναν ατέρμονο κύκλο, όπως δείχνουν παραδείγματα κρατών της Ασίας και Αφρικής, όπου η ευλογιά παραμένει δεκαετίες παρά την εκτεταμένη χρήση εμβολίων». Προσθέτει, μάλιστα, ότι τα προαναφερόμενα κράτη, σε αντίθεση με την Ελλάδα, δεν εξάγουν προσοδοφόρα προϊόντα ΠΟΠ, όπως το τυρί φέτα, σε χώρες του δυτικού κόσμου.

Ο Δρ. Κρήτας υποστηρίζει πως η τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας «παραμένει το πιο κρίσιμο εργαλείο για να περιοριστεί η διασπορά και να σωθούν τα ζώα». Υπογραμμίζει δε, ότι κάθε παραβίαση, παράνομη διακίνηση ζώων, μη πλύσιμο χεριών, μη αλλαγή ρούχων, εισαγωγή μολυσμένων αντικειμένων συντηρεί την κρίση. «Αν όλοι οι επαγγελματίες τηρήσουν αυστηρά τα μέτρα, η επιδημία μπορεί να ελεγχθεί άμεσα», λέει κατηγορηματικά και προσθέτει ότι η σωστή εφαρμογή της βιοασφάλειας δεν είναι επιλογή, αλλά μονόδρομος για την επιβίωση των κοπαδιών και του επαγγέλματος.

Παρά τις συχνές ενημερώσεις και τα δωρεάν μαθήματα βιοασφάλειας, πολλοί κτηνοτρόφοι «δεν εφαρμόζουν τα μέτρα», σημειώνει με λύπη και ανησυχία. Η άγνοια, η σκοπιμότητα ή η επιδίωξη οικονομικού κέρδους, σε συνδυασμό με κοινωνικοοικονομικές δυσκολίες και την απομάκρυνση των νέων από το επάγγελμα, οδηγούν σε ελλιπή τήρηση των κανόνων που θα μπορούσαν να διασφαλίσουν την επιβίωση των εκτροφών.

Το κόστος για τον κτηνοτροφικό κλάδο

Αναφερόμενος στο οικονομικό κόστος για τον κτηνοτροφικό κλάδο, που εκτιμάται σε πάνω από 350 εκατ. ευρώ, ο Δρ. Κρήτας επισημαίνει ότι οι υπολογισμοί είναι δύσκολοι: «Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι άμεσες ζημιές -ζώα, ζωοτροφές και απώλεια εισοδήματος- όσο και οι έμμεσες θέσεις εργασίας στην αλυσίδα τροφίμων». Σημειώνει δε, ότι η Πολιτεία έχει ευθύνη να στηρίζει άμεσα τους εκτροφείς, μέσω ταμείων ανεργίας και γρήγορων αποζημιώσεων.

Μιλώντας, όμως, ως γιος γεωπόνου και κτηνοτρόφου, προσθέτει ότι «η σκληρή λογιστική υπολείπεται πολύ από την πραγματικότητα». Δεν είναι μόνο η λύπη των ανθρώπων που συνδέονται με τα ζώα τους και κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν την ύπαιθρο. Μια εκτροφή χρειάζεται χρόνο για να επανέλθει: τα ζώα πρέπει να μεγαλώσουν, να εγκλιματιστούν και να «συνεργαστούν» με τον παραγωγό. Η αγροτική παραγωγή, ακόμη και αν εμφανίζει παθητικό, αποτελεί θεμέλιο της εθνικής ανεξαρτησίας. Κατά τον ίδιο, με οργανωμένη και άμεση εκπαίδευση, αλλά και σωστή υποστήριξη από την Πολιτεία, οι καλύτεροι εκτροφείς μπορούν να παραμείνουν ως επαγγελματίες, διασφαλίζοντας τη συνέχεια των εκτροφών και του κλάδου συνολικά ανεξάρτητα από τις όποιες επιδοτήσεις.