Η ψυχική διάσταση του καρκίνου και ο ρόλος της ψυχολογικής υποστήριξης

Ο καρκίνος δεν είναι μόνο μια ιατρική διάγνωση. Είναι ένα γεγονός ζωής που αγγίζει βαθιά την ψυχή του ασθενούς αλλά και όσων τον φροντίζουν. Από τη στιγμή της διάγνωσης, κατά τη διάρκεια της θεραπείας και μετά, η ψυχολογική υποστήριξη δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ένα αναγκαίο κομμάτι της συνολικής φροντίδας.

1. Η στιγμή της διάγνωσης: το αρχικό σοκ

Η ανακοίνωση της διάγνωσης συχνά φέρνει σοκ, φόβο, άρνηση, θυμό και την αίσθηση ότι χάνει κανείς τον έλεγχο. Πολλοί κάνουν λόγο για τη ζωή «πριν» και τη ζωή «μετά» τη νόσο. Από την άλλη πλευρά, οι φροντιστές, που μπορεί να είναι οι σύντροφοι, τα παιδιά, οι γονείς βιώνουν το δικό τους φόβο, ενώ προσπαθούν να φανούν δυνατοί. Σε αυτό το στάδιο, η ψυχολογική υποστήριξη είναι αναγκαία και βοηθά:

• Στην κατανόηση των συναισθημάτων
• Στη διαχείριση του άγχους και της αβεβαιότητας
• Στη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ των γιατρών και της οικογένειας.

Η έγκαιρη ψυχολογική παρέμβαση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για την εμφάνιση της κατάθλιψης ή σοβαρού άγχους αργότερα.

2. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας: αντοχή και εξάντληση

Η θεραπεία είναι συχνά μακρά και απαιτητική. Οι παρενέργειες στο σώμα, οι αλλαγές στην εικόνα του εαυτού, η κόπωση και οι περιορισμοί στην καθημερινότητα επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την ψυχική κατάσταση του ασθενούς. Τα συναισθήματα που επικρατούν σε αυτή τη φάση είναι αυτά της ματαίωσης, της απώλειας ταυτότητας, της θλίψης ή της μοναξιάς. Οι φροντιστές, από την άλλη, τείνουν να παραμελούν αρκετά τον εαυτό τους, καθώς το συνεχές άγχος και η ευθύνη μπορεί να οδηγήσουν σε εξουθένωση, συναισθηματική εξάντληση και μεγάλη ψυχική κόπωση. Η ψυχολογική υποστήριξη σε αυτό το στάδιο:

• Ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα
• Βοηθά στη διαχείριση του φόβου και της θλίψης
• Προσφέρει χώρο έκφρασης χωρίς ενοχές
• Στηρίζει τους φροντιστές ώστε να μην καταρρεύσουν.

3. Μετά τη θεραπεία: η ζωή με τη νόσο ή μετά από αυτήν

Το τέλος της θεραπείας δε σημαίνει πάντα επιστροφή στην «κανονικότητα». Πολλοί φοβούνται την υποτροπή, δυσκολεύονται να επανενταχθούν στην εργασία ή την κοινωνία ή νιώθουν πως κανείς δεν καταλαβαίνει τι πέρασαν. Οι φροντιστές μπορεί ξαφνικά να νιώσουν ότι δεν έχουν κάποιο ρόλο, αλλά να κουβαλούν ακόμη την ψυχική κόπωση της προηγούμενης περιόδου. Σε αυτή τη φάση, η ψυχική φροντίδα:

• Βοηθά στη νοηματοδότηση της εμπειρίας
• Βοηθά στην αποδοχή της νέας πραγματικότητας
• Ενδυναμώνει την αυτοεικόνα
• Συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη ποιότητα ζωής.

Η ψυχική υγεία ως αναπόσπαστο μέρος της ογκολογικής φροντίδας

Η ολιστική αντιμετώπιση του καρκίνου πρέπει να συμπεριλαμβάνει και την ψυχική φροντίδα. Η στήριξη ασθενών και φροντιστών σε όλα τα στάδια δεν είναι σημάδι αδυναμίας, αλλά πράξη φροντίδας και σεβασμού προς τον άνθρωπο. Μιλώντας ανοιχτά για την ψυχική υγεία, μειώνουμε το στίγμα και δημιουργούμε ένα ασφαλές πλαίσιο όπου δε χρειάζεται κανείς να είναι «δυνατός» μόνος του, αλλά να ζητά βοήθεια και να τη λαμβάνει.