Κοκτέιλ φυτοφαρμάκων, PFAS και νευροτοξίνες στα περισσότερα ευρωπαϊκά μήλα

Ωστόσο, μια έκθεση που δημοσιεύθηκε σήμερα από το Δίκτυο Δράσης για τα Φυτοφάρμακα (PAN Europe) εγείρει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με το τι υπάρχει στην πραγματικότητα σε πολλά μήλα που πωλούνται σε όλη την ήπειρο.

Με βάση εργαστηριακές δοκιμές μήλων από 13 ευρωπαϊκές χώρες, η έκθεση διαπιστώνει ότι τα περισσότερα συμβατικά ευρωπαϊκά μήλα φέρουν σύνθετα μείγματα από υπολείμματα φυτοφαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων ουσιών που συνδέονται με νευροτοξικότητα, ενδοκρινική διαταραχή και μακροπρόθεσμη περιβαλλοντική ανθεκτικότητα.

Διαβάστε την έκθεση της PAN Europe για τα μήλα που παράγονται στην Ευρώπη

Pesticide cocktails, PFAS and neurotoxins in most European apples_Report

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Μεταξύ 1ης και 20ης Σεπτεμβρίου 2025, η PAN Europe και συνεργαζόμενοι οργανισμοί συνέλεξαν 59 δείγματα τοπικά παραγόμενων, συμβατικών μήλων από σούπερ μάρκετ και αγορές σε 13 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας και άλλων.

Κάθε δείγμα αποτελούνταν από πολλά μήλα από την ίδια ποικιλία και παραγωγό και αναλύθηκε από διαπιστευμένα εργαστήρια, χρησιμοποιώντας τυποποιημένες μεθόδους δοκιμής υπολειμμάτων.

Μόνο υπολείμματα φυτοφαρμάκων πάνω από το εργαστηριακό όριο ποσοτικοποίησης καταμετρήθηκαν, πράγμα που σημαίνει ότι τα ευρήματα αντικατοπτρίζουν μετρήσιμη έκθεση, όχι ίχνη μόλυνσης.

• Τα κοκτέιλ φυτοφαρμάκων ήταν ο κανόνας, όχι η εξαίρεση

Το πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα είναι η σχεδόν καθολική παρουσία μειγμάτων φυτοφαρμάκων:

• Το 93% των δειγμάτων μήλων περιείχε τουλάχιστον ένα υπόλειμμα φυτοφαρμάκου
• Το 85% περιείχε πολλαπλά υπολείμματα
• Ορισμένα μήλα έφεραν έως και 7 διαφορετικά φυτοφάρμακα ταυτόχρονα
• Κατά μέσο όρο, τα ευρωπαϊκά μήλα περιείχαν 3 υπολείμματα φυτοφαρμάκων ανά δείγμα

Σε αρκετές χώρες, κάθε δείγμα μήλου που εξετάστηκε περιείχε περισσότερα από ένα φυτοφάρμακα, δείχνοντας ότι η «έκθεση σε κοκτέιλ φυτοφαρμάκων» είναι ευρέως διαδεδομένη και όχι μεμονωμένη. Αυτά τα ευρήματα συνοψίζονται στους πίνακες αποτελεσμάτων του PAN Europe και στις αναλύσεις σε επίπεδο χώρας.

Δείτε εδώ τον πίνακα με το τι βρέθηκε σε κάθε είδος μήλου στις 13 ευρωπαϊκές χώρες

PAN_2025 Apple_sampling_result_table

Φυτοφάρμακα PFAS βρέθηκαν σε σχεδόν τα δύο τρίτα των μήλων

Η έκθεση προσδιορίζει μια ιδιαίτερα ανησυχητική κατηγορία χημικών ουσιών: τα φυτοφάρμακα PFAS, που συχνά αναφέρονται ως «παντοτινά χημικά» λόγω της επίμονής τους στο περιβάλλον, διότι είναι εξαιρετικά δύσκολο (αν όχι αδύνατο) να διασπαστούν σε εύλογο χρονικό διάστημα.

Βασικά ευρήματα:

• Το 64% των δειγμάτων μήλων περιείχε τουλάχιστον ένα φυτοφάρμακο PFAS
• Εντοπίστηκαν 8 διαφορετικά φυτοφάρμακα PFAS
• Υπολείμματα PFAS βρέθηκαν σε κάθε χώρα που λήφθηκε δείγμα

Πολλά από τα φυτοφάρμακα PFAS, που εντοπίστηκαν, είναι γνωστό ότι αποικοδομούνται σε τριφθοροξικό οξύ (TFA), μια εξαιρετικά ανθεκτική ένωση που συνδέεται με αναπτυξιακή τοξικότητα και δυσμενείς επιπτώσεις στον θυρεοειδή και την αναπαραγωγική λειτουργία. Ενώ το καθαυτό TFA δεν μετρήθηκε άμεσα στα μήλα, ο σχηματισμός του από αυτά τα φυτοφάρμακα εγείρει ανησυχίες για μακροχρόνια έκθεση.

Εντοπίστηκαν νευροτοξικά και εξαιρετικά επικίνδυνα φυτοφάρμακα

Πέρα από τα PFAS, η έκθεση επισημαίνει την εκτεταμένη μόλυνση με φυτοφάρμακα που ταξινομούνται ως ιδιαίτερα επικίνδυνα σύμφωνα με τα κριτήρια της ΕΕ:

• Το 71% των μήλων περιείχε "Υποψήφια για Υποκατάσταση", την πιο τοξική κατηγορία φυτοφαρμάκων της ΕΕ
• Το 36% περιείχε τουλάχιστον ένα νευροτοξικό φυτοφάρμακο

Οι νευροτοξικές ουσίες που εντοπίστηκαν περιλαμβάνουν ενώσεις, οι οποίες συνδέονται στην επιστημονική βιβλιογραφία με μειωμένη ανάπτυξη του εγκεφάλου, ιδιαίτερα όταν η έκθεση συμβαίνει κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή της πρώιμης παιδικής ηλικίας. Ορισμένες χώρες εμφάνισαν ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά νευροτοξικών υπολειμμάτων, ενώ άλλες δεν είχαν ανιχνευθεί, υπογραμμίζοντας τις κανονιστικές και γεωργικές διαφορές σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Μήλα και παιδιά: Ένα κρίσιμο κενό ασφάλειας

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία εφαρμόζει πολύ αυστηρότερα όρια φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα που προορίζονται για βρέφη και νήπια απ’ ό,τι σε φρέσκα προϊόντα, που πωλούνται στον γενικό πληθυσμό. Όταν η PAN Europe συνέκρινε τα υπολείμματα μήλων με αυτά τα όρια προστασίας των παιδιών, το αποτέλεσμα ήταν έντονο:

• Το 93% των μήλων που ελέγχθηκαν θα ήταν παράνομα εάν πωλούνταν ως επεξεργασμένη βρεφική τροφή
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα επίπεδα υπολειμμάτων ήταν εκατοντάδες φορές υψηλότερα από το επιτρεπόμενο όριο για βρεφικές τροφές

Αυτό υπογραμμίζει ένα κανονιστικό παράδοξο: τα μήλα που θεωρούνται αποδεκτά για ενήλικες, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ, είναι μη ασφαλή για τους νεότερους και πιο ευάλωτους καταναλωτές.

Γιατί έχουν σημασία οι επιπτώσεις από τα «κοκτέιλ» φυτοφαρμάκων

Ο τρέχων κανονισμός της ΕΕ για τα φυτοφάρμακα αξιολογεί σε μεγάλο βαθμό τις χημικές ουσίες μία προς μία, παρά τις νομικές διατάξεις που χρονολογούνται από το 2005 και απαιτούν εξέταση της συνδυασμένης έκθεσης.

Η έκθεση της PAN Europe τονίζει ότι οι άνθρωποι δεν εκτίθενται σε μεμονωμένα φυτοφάρμακα μεμονωμένα, αλλά σε πολλαπλά υπολείμματα ταυτόχρονα, τα οποία μπορεί να έχουν πρόσθετες ή συνεργιστικές επιπτώσεις στην υγεία τους.

Σύμφωνα με την έκθεση, δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί καμία μεθοδολογία σε επίπεδο ΕΕ για την ορθή αξιολόγηση αυτών των συνδυασμένων κινδύνων, παρά τις δύο δεκαετίες νομικής υποχρέωσης και την αυξανόμενη επιστημονική ανησυχία.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τη δημόσια υγεία

Η έκθεση δεν ισχυρίζεται ότι η κατανάλωση μήλων είναι εγγενώς μη ασφαλής, ούτε αποθαρρύνει την κατανάλωση φρούτων. Αντίθετα, επισημαίνει συστημικά ζητήματα:

• Μεγάλη εξάρτηση από φυτοφάρμακα στην συμβατική παραγωγή μήλων
• Κενά κανονισμών σχετικά με την πολλαπλή έκθεση σε χημικές ουσίες
• Αυξημένος πιθανός κίνδυνος για εγκύους, βρέφη και μικρά παιδιά

Η PAN Europe τονίζει ότι τα βιολογικά μήλα γενικά εμφανίζουν πολύ χαμηλότερα επίπεδα μόλυνσης και ότι υπάρχουν ήδη εναλλακτικές λύσεις αντί της εντατικής χρήσης φυτοφαρμάκων στην καλλιέργεια μήλων.

Συχνές Ερωτήσεις

Είναι παράνομη η πώληση αυτών των μήλων στην Ευρώπη;

Όχι. Τα περισσότερα υπολείμματα βρίσκονται εντός των ισχυόντων νόμιμων ορίων για τα φρέσκα προϊόντα, παρόλο που θα υπερέβαιναν τα όρια που έχουν οριστεί για τις βρεφικές τροφές.

Το πλύσιμο ή το ξεφλούδισμα των μήλων απομακρύνει αυτά τα φυτοφάρμακα;

Το ξεφλούδισμα μπορεί να μειώσει ορισμένα επιφανειακά υπολείμματα, αλλά πολλά φυτοφάρμακα διεισδύουν στην σάρκα του φρούτου και δεν μπορούν να απομακρυνθούν πλήρως.

Επηρεάζονται τα βιολογικά μήλα με τον ίδιο τρόπο;

Η εν λόγω έκθεση και προηγούμενες έρευνες δείχνουν ότι τα βιολογικά μήλα συνήθως περιέχουν πολύ λιγότερα και λιγότερο επικίνδυνα υπολείμματα.

Γιατί η ΕΕ δεν έχει αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις των κοκτέιλ φυτοφαρμάκων;

Παρόλο που απαιτείται από το νόμο, ένα επίσημο πλαίσιο αξιολόγησης κινδύνου για τη συνδυασμένη έκθεση δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί σε επίπεδο ΕΕ.

Συμπέρασμα

Τα ευρήματα της PAN Europe δείχνουν ότι τα περισσότερα συμβατικά ευρωπαϊκά μήλα περιέχουν σύνθετα μείγματα φυτοφαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων PFAS και νευροτοξικών ουσιών, γεγονός που αντικατοπτρίζει δομικές αδυναμίες στη ρύθμιση των φυτοφαρμάκων και όχι μεμονωμένες γεωργικές πρακτικές. Ενώ τα μεμονωμένα υπολείμματα συχνά συμμορφώνονται με τα ισχύοντα νόμιμα όρια, η εκτεταμένη παρουσία πολλαπλών επικίνδυνων χημικών ουσιών εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την μακροχρόνια έκθεση, την ασφάλεια των παιδιών και την επάρκεια των κανονισμών.

Η έκθεση υπογραμμίζει την ανάγκη για αυστηρότερη εφαρμογή των υφιστάμενων νόμων, καλύτερη αξιολόγηση της συνδυασμένης έκθεσης σε χημικές ουσίες και ευρύτερη υιοθέτηση γεωργικών πρακτικών χαμηλότερης περιεκτικότητας σε φυτοφάρμακα.

Πηγή: pan-europe.info