Eθνική προτεραιότητα ο έλεγχος των ανθεκτικών λοιμώξεων – Ποιοι παίρνουν τα περισσότερα αντιβιοτικά
2.500 θάνατοι το χρόνο στην Ελλάδα λόγω μικροβιακής αντοχής - Το 2026 «βρίσκει» τον ΕΟΔΥ με ένα συγκροτημένο σχέδιο παρεμβάσεων
Ιδιαίτερα σοβαρό παραμένει το πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής στην Ελλάδα, με υψηλά ποσοστά λοιμώξεων στους χώρους παροχής υγειονομικής φροντίδας και με την κυκλοφορία παθογόνων, με αυξημένα επίπεδα αντοχής. Το γεγονός αυτό καθιστά την πρόληψη, την επιτήρηση και την ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών «απόλυτη εθνική προτεραιότητα», όπως τόνισε σε πρόσφατη ημερίδα ο αντιπρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), ειδικός παθολόγος–λοιμωξιολόγος και πτέραρχος εν αποστρατεία, Δημήτρης Χατζηγεωργίου.
Οι ανθεκτικές λοιμώξεις αυξάνουν τη διάρκεια νοσηλείας, το κόστος και τον κίνδυνο για τους ασθενείς, με τους θανάτους που αποδίδονται σε αυτές να εκτιμώνται σήμερα σε περίπου 2.500 ετησίως.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η κρίση της μικροβιακής αντοχής συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με υπερβολική ή/και ακατάλληλη χρήση των αντιβιοτικών. Πρόσφατη έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), τονίζει ότι περίπου 1 στα 6 βακτηριακά κρούσματα λοίμωξης παγκοσμίως είναι πλέον ανθεκτικό στα συνήθη αντιβιοτικά, που σημαίνει ότι οι θεραπείες που χρησιμοποιούνται καθημερινά για λοιμώξεις δεν λειτουργούν όπως στο παρελθόν.
Οι τάσεις στην Ελλάδα
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η Ελλάδα βρίσκεται ψηλά στη λίστα των ευρωπαϊκών χωρών με την μεγαλύτερη κατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα (DDD/1.000 κατοίκους/ημέρα). Στα νοσοκομεία, η συνολική κατανάλωση δεν υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ωστόσο τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται είναι πιο σύνθετα και υψηλότερου κόστους.
Τα δεδομένα κατανάλωσης (2023) που παρουσίασε η προϊσταμένη της αρμόδιας Διεύθυνσης του Οργανισμού, Σοφία Χατζηαναστασίου, αποκαλύπτουν σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με την ειδικότητα και την ηλικία των γιατρών που συνταγογραφούν, καθώς και με το φύλο και την ηλικία των ασθενών.
Ειδικότερα, οι παθολόγοι και οικογενειακοί γιατροί, που αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα συνταγογραφούντων, τείνουν να χορηγούν πιο «προωθημένα» αντιβιοτικά (κατηγορίας WATCH για πιο «δύσκολες» λοιμώξεις), συχνά και σε περιπτώσεις στις οποίες δεν ενδείκνυνται, όπως στις ιογενείς λοιμώξεις. Παιδίατροι και οδοντίατροι συνταγογραφούν παρόμοιο αριθμό δόσεων, με τους τελευταίους όμως να επιλέγουν σε ποσοστό σχεδόν 90% απλά αντιβιοτικά. Η ηλικία του γιατρού φαίνεται, επίσης, να παίζει ρόλο: οι νεότεροι είναι πιο ενημερωμένοι για τη μικροβιακή αντοχή και συνταγογραφούν λιγότερο και πιο στοχευμένα.
Από την πλευρά των ασθενών, η κατανάλωση αυξάνει με την ηλικία, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία παρεμβάσεων όπως ο εμβολιασμός. Οι νεαρές γυναίκες, ιδίως στις ηλικίες 25–35 ετών, καταναλώνουν σχεδόν διπλάσια ποσότητα αντιβιοτικών σε σχέση με τους άνδρες, διαφορά που αποδίδεται κυρίως σε συμπεριφορικούς λόγους και στην ευκολότερη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, σχεδιάζονται πλέον πιο στοχευμένες παρεμβάσεις.
Οι δράσεις κατά της μικροβιακής αντοχής
Το 2026 «βρίσκει» τον ΕΟΔΥ με ένα συγκροτημένο σχέδιο παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής και την ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών, αξιοποιώντας εθνικούς πόρους και ευρωπαϊκές συνεργασίες. Οι παρεμβάσεις αυτές, τις οποίες παρουσίασε ο κ. Χατζηγεωργίου, περιλαμβάνουν:
Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης (Υποέργο 5) ενισχύονται οι δομές πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων στα νοσοκομεία του ΕΣΥ. Με την πρόσληψη συνολικά 90 νοσηλευτών και γιατρών, στόχος είναι η ουσιαστική στήριξη των νοσηλευτών και των επιτροπών λοιμώξεων. Ήδη έχουν προσληφθεί 45 νοσηλευτές και 18 γιατροί για 36 νοσοκομεία, ενώ δρομολογείται νέα προκήρυξη για επιπλέον 24 νοσηλευτές και 7 γιατρούς, ώστε να καλυφθούν ακόμη 19 νοσοκομεία και περίπου το 50% του ΕΣΥ.
Παράλληλα, προχωρά η δημιουργία ενός ενιαίου συνόλου σύγχρονων Εθνικών Κατευθυντήριων Οδηγιών για τον έλεγχο των λοιμώξεων, που θα λειτουργούν ως κοινό πρακτικό εργαλείο για όλες τις δομές υγείας. Στο επόμενο διάστημα αναμένεται και η έναρξη νέου προγράμματος ελέγχου της πορείας πολυανθεκτικών μικροβίων σε ασθενείς κατά την εισαγωγή τους στα νοσοκομεία, με πιλοτική εφαρμογή σε οκτώ νοσηλευτικά ιδρύματα.
Κεντρικό ρόλο θα έχει και το νέο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Μικροβιακή Αντοχή 2025–2030, το οποίο υιοθετεί για πρώτη φορά την προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας (One Health). Το σχέδιο συνδέει την ανθρώπινη υγεία με την κτηνιατρική, τα τρόφιμα και το περιβάλλον, σε ένα ενιαίο πλαίσιο πολιτικών και δράσεων με επιχειρησιακό χαρακτήρα, σαφείς στόχους, κοστολόγηση και προβλεπόμενη αξιολόγηση.
Ιδιαίτερα σημαντικό βήμα αποτελεί η παρακολούθηση της κατανάλωσης αντιβιοτικών. Με τα αναλυτικά δεδομένα του συστήματος της ΗΔΙΚΑ, υπάρχει πλέον σαφής εικόνα των τάσεων στη συνταγογράφηση, επιτρέποντας στοχευμένες παρεμβάσεις και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους σε πραγματικό χρόνο. Παράλληλα, η συμμετοχή του ΕΟΔΥ στην ευρωπαϊκή δράση EU-JAMRAI 2 διασφαλίζει την ευθυγράμμιση των ελληνικών πρωτοβουλιών με τις ευρωπαϊκές στρατηγικές, ενώ το πενταετές πρόγραμμα Collaborative Surveillance Network ενισχύει τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων σε ανθρώπους, ζώα και περιβάλλον, αναβαθμίζοντας τις δυνατότητες επιτήρησης και τη διεθνή συγκρισιμότητα.
Σημαντική επένδυση αποτελεί και η νέα νησίδα εκπαίδευσης του ΕΟΔΥ, που απευθύνεται σε γιατρούς, νοσηλευτές, φροντιστές και προσωπικό καθαριότητας, καλύπτοντας ένα κρίσιμο κενό στην εκπαίδευση για τον έλεγχο των λοιμώξεων και τη σωστή χρήση των αντιβιοτικών.
