Τα 4 πράγματα που κάθε νάρκισσος φοβάται

Κλινικά, ωστόσο, τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά καθοδηγούνται από βαθιές ψυχολογικές ευπάθειες, που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά, τις σχέσεις και τις συναισθηματικές αντιδράσεις.

Η έρευνα και οι κλινικές παρατηρήσεις δείχνουν σταθερά, ότι πίσω από την εξωτερική αυτοπεποίθηση, τα άτομα με έντονα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά οχυρώνονται απέναντι σε συγκεκριμένες εσωτερικές απειλές.

Κατανόηση του ναρκισσισμού με κλινικούς όρους

Ο ναρκισσισμός υπάρχει σε ένα φάσμα. Αν και πολλοί άνθρωποι εμφανίζουν περιστασιακά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, ο κλινικά σημαντικός ναρκισσισμός περιλαμβάνει:

• Μια ασταθή αίσθηση αυτοεκτίμησης
• Έντονη εξάρτηση από την εξωτερική επιβεβαίωση
• Αυξημένη ευαισθησία στην κριτική
• Δυσκολία στη ρύθμιση της ντροπής και της ευαλωτότητας

Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι κεντρικά για το πώς αναπτύσσονται οι ναρκισσιστικοί φόβοι και γιατί ασκούν τόσο ισχυρή επιρροή στη συμπεριφορά.

1. Φόβος έκθεσης και ανεπάρκειας

Στον πυρήνα του ναρκισσισμού βρίσκεται μια εύθραυστη εικόνα του εαυτού, η οποία πρέπει να “προστατεύεται” συνεχώς και με κάθε κόστος. Ένας από τους ισχυρότερους φόβους είναι η αποκάλυψη του νάρκισσου ως ανεπαρκή, ελαττωματικού ή “συνηθισμένου” ατόμου.

Αυτός ο φόβος πηγάζει από:

• Μια αυτοαντίληψη, που βασίζεται στην ανωτερότητα και όχι στην εσωτερική σταθερότητα
• Κακή ανοχή στην ντροπή
• Δυσκολία ενσωμάτωσης δυνατών και αδύναμων σημείων σε μια συνεκτική ταυτότητα

Όταν ενεργοποιείται αυτός ο φόβος, οι συνήθεις αντιδράσεις περιλαμβάνουν αμυντική στάση, θυμό, άρνηση ή επίθεση στην αξιοπιστία των άλλων. Η αποκάλυψη απειλεί όχι μόνο τη φήμη, αλλά και την εσωτερική αίσθηση ύπαρξης και αξίας του νάρκισσου.

2. Φόβος ότι θα απωλέσει τον θαυμασμό και την επιβεβαίωση των άλλων

Η ναρκισσιστική αυτοεκτίμηση ρυθμίζεται εξωτερικά. Η επικύρωση, ο θαυμασμός και η προσοχή/ενασχόληση λειτουργούν για τον νάρκισσο ως συναισθηματικό “καύσιμο”.

Ο φόβος εδώ δεν είναι απλώς η αποδοκιμασία, αλλά η συναισθηματική “αορατότητα” του να μην:

• τον/την θαυμάζουν
• του/της δίνεται προτεραιότητα
• θεωρείται ξεχωριστός/ή

Η απώλεια θαυμασμού μπορεί να προκαλέσει άγχος, ευερεθιστότητα ή δραματικές προσπάθειες ανάκτησης της προσοχής. Στις σχέσεις, αυτό συχνά εκδηλώνεται ως ελεγκτική συμπεριφορά, υπερβολική αναζήτηση καθησυχασμού ή απόσυρση, όταν η επιβεβαίωση μειώνεται.

3. Φόβος εξάρτησης και συναισθηματική ευαλωτότητα

Παρόλο που τα ναρκισσιστικά άτομα μπορεί να φαίνονται συναισθηματικά αποστασιοποιημένα ή αυτάρκη, πολλά φοβούνται την πραγματική συναισθηματική εξάρτηση.

• Αυτός ο φόβος προκύπτει επειδή η ευαλωτότητα:
• Απαιτεί την αναγνώριση των συναισθηματικών αναγκών
• Περιλαμβάνει την παραίτηση από τον έλεγχο
• Κινδυνεύει από απόρριψη ή εγκατάλειψη

Ως αποτέλεσμα, οι νάρκισσοι αποφεύγουν τη βαθιά συναισθηματική οικειότητα ή υποτιμούν τους συντρόφους τους μόλις αυξηθεί η εγγύτητα στη σχέση. Η συναισθηματική απόσταση λειτουργεί ως προστατευτική στρατηγική, όχι ως αδιαφορία.

4. Φόβος απώλειας ελέγχου και αυτονομίας

Ο έλεγχος βοηθά τα ναρκισσιστικά άτομα να ρυθμίζουν την εσωτερική τους αστάθεια. Οι καταστάσεις όπου απειλείται ο έλεγχος, όπως η κριτική, το απρόβλεπτο και η αμφισβήτηση της εξουσίας τους, μπορούν να τους προκαλέσουν έντονη δυσφορία.

Ο νάρκισσος φοβάται την απώλεια ελέγχου επειδή αυτή:

• Υπονομεύει την κατασκευασμένη εικόνα του εαυτού
• Εκθέτει τη συναισθηματική εξάρτηση
• Αυξάνει την ευαλωτότητα στην ντροπή

Αυτός ο φόβος συχνά εξηγεί την άκαμπτη συμπεριφορά, την αντίσταση στην κριτική και τη δυσκολία προσαρμογής στις αλλαγές.

Γιατί αυτοί οι φόβοι είναι συχνά κρυμμένοι

Οι ναρκισσιστικοί φόβοι σπάνια αναγνωρίζονται συνειδητά. Αντίθετα, η άμυνα εναντίον τους γίνεται μέσω:

• Μεγαλομανίας
• Υποτίμησης των άλλων
• Συναισθηματικής απόσυρσης
• Επιθετικότητας ή μετατόπισης ευθυνών

Αυτές οι άμυνες προστατεύουν το άτομο από ψυχολογικό πόνο, αλλά συχνά βλάπτουν τις σχέσεις και την μακροπρόθεσμη ευημερία.

Ναρκισσισμός έναντι αυτοπεποίθησης: Μια βασική διάκριση

Η υγιής αυτοπεποίθηση είναι σταθερή και εσωτερικά γειωμένη. Ο ναρκισσισμός, αντίθετα, είναι αντιδραστικός και καθοδηγείται από φόβο.

Οι βασικές τους διαφορές είναι:

• Η αυτοπεποίθηση ανέχεται την κριτική, ο ναρκισσισμός αντιδρά αμυντικά
• Η αυτοπεποίθηση επιτρέπει την ευαλωτότητα, ο ναρκισσισμός την αποφεύγει
• Η αυτοπεποίθηση δεν απαιτεί συνεχή επιβεβαίωση, ο ναρκισσισμός την έχει ανάγκη

Η κατανόηση αυτών των διακρίσεων βοηθά στην αναδιατύπωση της ναρκισσιστικής συμπεριφοράς ως προστατευτικής και όχι ως καθαρά κακόβουλης.

Κλινικές επιπτώσεις

Η αναγνώριση αυτών των φόβων είναι απαραίτητη για:

• Ακριβή διάγνωση
• Αποτελεσματική ψυχοθεραπεία
• Υγιέστερα διαπροσωπικά όρια

Οι θεραπευτικές προσεγγίσεις επικεντρώνονται στην οικοδόμηση συναισθηματικής ρύθμισης, στην αύξηση της ανοχής στην ευαλωτότητα και στην ανάπτυξη μιας πιο σταθερής αίσθησης του εαυτού, αντί να αμφισβητούν άμεσα τις επιφανειακές συμπεριφορές του νάρκισσου.

Συχνές Ερωτήσεις

Έχουν όλοι οι νάρκισσοι τους ίδιους φόβους;

Όχι ακριβώς. Αν και αυτοί οι φόβοι είναι όντως κοινοί, η ένταση και η έκφρασή τους ποικίλλουν μεταξύ των ατόμων και σε όλο το φάσμα του ναρκισσισμού.

Έχουν οι νάρκισσοι επίγνωση αυτών των φόβων;

Συχνά όχι. Πολλοί φόβοι λειτουργούν εκτός της συνειδητής επίγνωσης και εκφράζονται μέσω αμυντικής συμπεριφοράς.

Είναι ο ναρκισσισμός το ίδιο με τη Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας;

Όχι. Τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά είναι κοινά. Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας είναι μια κλινική διάγνωση με συγκεκριμένα κριτήρια.

Μπορούν αυτοί οι φόβοι να αλλάξουν με τη θεραπεία;

Ναι. Με την κατάλληλη θεραπεία, τα άτομα μπορούν να αναπτύξουν πιο σταθερή αυτοεκτίμηση και πιο υγιή συναισθηματική ρύθμιση.

Συμπέρασμα

Παρά την έξωθεν δυνατή στάση, ένας νάρκισσος οχυρώνεται από τον φόβο και όχι από την αυτοπεποίθηση. Ο φόβος της έκθεσης και της απώλειας θαυμασμού, η συναισθηματική ευαλωτότητα και η απώλεια ελέγχου καθοδηγούν μεγάλο μέρος της συμπεριφοράς, που σχετίζεται με τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά.

Η κατανόηση αυτών των φόβων μέσα από ένα κλινικό πρίσμα βοηθά στην μείωση του στιγματισμού, στην αποσαφήνιση των προτύπων συμπεριφοράς και στην υποστήριξη πιο αποτελεσματικών ψυχολογικών παρεμβάσεων.

Πηγές:
psychologytoday.com
nhs.uk
mayoclinic.org
ncbi.nlm.nih.gov
apa.org