Γαλακτομικά και άνοια: Διατροφολόγος εξηγεί πώς επηρεάζεται η υγεία του εγκεφάλου

Πώς και πόσο οι διαφορετικοί τύποι γαλακτοκομικών προϊόντων συνδέονται με τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας; Το ερώτημα αυτό, διερεύνησε μακροχρόνια μελέτη που παρακολούθησε μια μεγάλη ομάδα ενηλίκων στη Σουηδία για διάστημα έως και 25 ετών.

Οι ερευνητές εξέτασαν λεπτομερώς τη διατροφή των συμμετεχόντων κατά την έναρξη της μελέτης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα γαλακτοκομικά προϊόντα υψηλής και χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, και παρακολούθησαν ποιοι ανέπτυξαν στη συνέχεια άνοια, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Alzheimer και της αγγειακής άνοιας.

Το κύριο εύρημα ήταν ότι τα άτομα με υψηλότερη κατανάλωση ορισμένων γαλακτοκομικών υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά —ιδίως τυριού και κρέμας— είχαν χαμηλότερο συνολικό κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Το τυρί υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε επίσης με χαμηλότερο κίνδυνο αγγειακής άνοιας, ενώ σε άτομα χωρίς συγκεκριμένο γενετικό παράγοντα κινδύνου (APOE ε4) συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο νόσου Alzheimer.

Αντίθετα, τα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και τα περισσότερα άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα δεν εμφάνισαν σαφή συσχέτιση με τον κίνδυνο άνοιας. «Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι δεν επηρεάζουν όλα τα γαλακτοκομικά προϊόντα την υγεία του εγκεφάλου με τον ίδιο τρόπο, αν και πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή» εξηγεί η Δήμητρα Ευθυμιοπούλου Διαιτολόγος-Διατροφολόγος.

Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα από τη μελέτη Malmö Diet and Cancer, η οποία περιλαμβάνει ενήλικες ηλικίας 45 έως 73 ετών κατά την έναρξη της μελέτης. Οι συμμετέχοντες παρείχαν λεπτομερείς πληροφορίες για τη συνήθη διατροφή τους μέσω ενός συνδυασμού ημερολογίου τροφίμων διάρκειας 7 ημερών, ερωτηματολογίου συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων και εκτενούς προσωπικής συνέντευξης. Με τον τρόπο αυτό, οι ερευνητές μπόρεσαν να εκτιμήσουν την κατανάλωση κάθε συγκεκριμένου γαλακτοκομικού προϊόντος. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για έως και 25 έτη, ενώ τα περιστατικά άνοιας εντοπίστηκαν μέσω εθνικών μητρώων υγείας, με πολλές διαγνώσεις να επιβεβαιώνονται κλινικά. Η μεγάλη διάρκεια παρακολούθησης είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μειώνει την πιθανότητα τα πρώιμα, μη εμφανή συμπτώματα άνοιας να έχουν επηρεάσει τις διατροφικές συνήθειες των συμμετεχόντων.

Βασικά ευρήματα για τον συνολικό κίνδυνο άνοιας

Το πλέον αξιοσημείωτο αποτέλεσμα, σύμφωνα με την κυρία Ευθυμιοπούλου, ήταν ότι η υψηλότερη κατανάλωση τυριού και κρέμας υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, ανεξαρτήτως αιτιολογίας. Τα άτομα με τη μεγαλύτερη κατανάλωση τυριού υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά εμφάνισαν μια μέτρια αλλά κλινικά σημαντική μείωση του κινδύνου άνοιας σε σύγκριση με εκείνα που κατανάλωναν πολύ μικρές ποσότητες. Παρόμοιο μοτίβο παρατηρήθηκε και για την κρέμα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Και στις δύο περιπτώσεις, η αυξημένη πρόσληψη συσχετίστηκε γενικά με χαμηλότερο κίνδυνο.

Αντιθέτως, οι εκδοχές χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά του τυριού και της κρέμας δεν παρουσίασαν αντίστοιχες συσχετίσεις. Άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως το γάλα, τα ζυμωμένα γαλακτοκομικά και το βούτυρο, επίσης δεν εμφάνισαν σταθερή συσχέτιση με τον κίνδυνο άνοιας. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η αντιμετώπιση των «γαλακτοκομικών» ως ενιαίας κατηγορίας μπορεί να είναι παραπλανητική. Αντίθετα, ο τύπος του γαλακτοκομικού προϊόντος και η περιεκτικότητά του σε λιπαρά φαίνεται να έχουν σημασία για τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου.

Διαφορές ανά τύπο άνοιας και γενετικό υπόβαθρο

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τους διαφορετικούς τύπους άνοιας, διαπίστωσαν ότι το τυρί υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε ιδιαίτερα με χαμηλότερο κίνδυνο αγγειακής άνοιας, η οποία σχετίζεται με διαταραχές των αγγείων του εγκεφάλου. Η συνολική συσχέτιση με τη νόσο Alzheimer ήταν ασθενέστερη, ωστόσο προέκυψε ένα ενδιαφέρον μοτίβο όταν λήφθηκε υπόψη το γενετικό υπόβαθρο. Μεταξύ των ατόμων που δεν έφεραν το αλληλόμορφο APOE ε4 —ένα γονίδιο που αυξάνει τον κίνδυνο νόσου Alzheimer— η υψηλότερη κατανάλωση τυριού υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Αυτό υποδηλώνει ότι η διατροφή ενδέχεται να αλληλοεπιδρά με τον γενετικό κίνδυνο, με αποτέλεσμα ορισμένα άτομα να ωφελούνται περισσότερο από άλλα.

Η κρέμα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά παρουσίασε επίσης αντίστροφες συσχετίσεις τόσο με τη νόσο Alzheimer όσο και με την αγγειακή άνοια ενισχύοντας την άποψη ότι ορισμένα γαλακτοκομικά υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά ενδέχεται να σχετίζονται με μηχανισμούς που αφορούν τόσο τη νευροεκφύλιση όσο και την αγγειακή υγεία.

Πόσο αξιόπιστα είναι τα αποτελέσματα;

Για να ελέγξουν τη σταθερότητα των ευρημάτων τους, οι ερευνητές πραγματοποίησαν αρκετές πρόσθετες αναλύσεις. Όταν εξαιρέθηκαν τα περιστατικά άνοιας που εμφανίστηκαν κατά τα πρώτα 10 έτη παρακολούθησης, οι προστατευτικές συσχετίσεις ενισχύθηκαν. Αυτό υποστηρίζει την άποψη ότι τα αποτελέσματα δεν οφείλονται απλώς σε αλλαγές στη διατροφή λόγω πρώιμης γνωστικής έκπτωσης. Η προσαρμογή για άλλες παθήσεις και τη χρήση φαρμάκων δεν άλλαξε ουσιαστικά τα ευρήματα.

Ωστόσο, όταν η ανάλυση περιορίστηκε σε άτομα που ανέφεραν ότι δεν είχαν μεταβάλει τη διατροφή τους με την πάροδο του χρόνου, ορισμένες συσχετίσεις εξασθένησαν. Αυτό υποδηλώνει ότι η μακροχρόνια σταθερότητα των διατροφικών συνηθειών μπορεί να επηρεάζει τις παρατηρούμενες σχέσεις. Οι ερευνητές διερεύνησαν επίσης τι θα μπορούσε να συμβεί αν το τυρί ή η κρέμα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά αντικαθίσταντο από άλλα τρόφιμα. Οι αναλύσεις αντικατάστασης έδειξαν ότι η αντικατάσταση αυτών των προϊόντων με ορισμένα είδη κρέατος ή άλλα γαλακτοκομικά συνδέθηκε με υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, αναδεικνύοντας τη σημασία της συνολικής διατροφικής προσέγγισης και όχι της μεμονωμένης εξέτασης τροφίμων.

Πώς μπορούν να ερμηνευθούν αυτά τα ευρήματα;

Δεδομένου ότι πρόκειται για παρατηρησιακή μελέτη (observational study), τα αποτελέσματα δεν μπορούν να αποδείξουν ότι τα γαλακτοκομικά υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά μειώνουν άμεσα τον κίνδυνο άνοιας. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματα εγείρουν ενδιαφέροντα ερωτήματα. Το τυρί και η κρέμα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά περιέχουν ένα μείγμα λιπαρών οξέων και άλλων ενώσεων και καταναλώνονται σε στερεή ή ημιστερεή μορφή, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τα επεξεργάζεται ο οργανισμός. Η απουσία αντίστοιχων ευρημάτων για τα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά υποδηλώνει ότι η απλή μείωση των λιπαρών μπορεί να απομακρύνει συστατικά που ενδέχεται να είναι ωφέλιμα. Ταυτόχρονα, είναι πιθανό άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής που σχετίζονται με την κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων να διαδραματίζουν ρόλο, και αυτοί δεν μπορούν να αποκλειστούν πλήρως.

«Η παρούσα προοπτική μελέτη διάρκειας 25 ετών υποδηλώνει ότι η υψηλότερη πρόσληψη συγκεκριμένων γαλακτοκομικών προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, και ιδιαίτερα του τυριού και της κρέμας, σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας αργότερα στη ζωή. Οι προστατευτικές συσχετίσεις ήταν πιο εμφανείς για την αγγειακή άνοια και, μεταξύ ατόμων χωρίς σημαντικό γενετικό παράγοντα κινδύνου, για τη νόσο Alzheimer. Αντίθετα, τα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και τα περισσότερα άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα δεν εμφάνισαν σαφή σχέση με τον κίνδυνο άνοιας.

Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της εξέτασης όχι μόνο της συνολικής κατανάλωσης γαλακτοκομικών, αλλά και του τύπου και της περιεκτικότητάς τους σε λιπαρά. Αν και η μελέτη δεν μπορεί να τεκμηριώσει αιτιώδη σχέση, αμφισβητεί απλοϊκές παραδοχές ότι όλα τα διατροφικά λιπαρά είναι επιβλαβή για την υγεία του εγκεφάλου. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την καλύτερη κατανόηση των υποκείμενων μηχανισμών και για να καθοριστεί αν οι παρατηρούμενες συσχετίσεις θα πρέπει να επηρεάσουν μελλοντικές διατροφικές συστάσεις» καταλήγει η κυρία Ευθυμιοπούλου.