Αλτσχάιμερ: Ποιες απλές συνήθειες τρόπου ζωής μειώνουν κατά 38% τον κίνδυνο

Ενώ η ηλικία και η γενετική παραμένουν σημαντικοί παράγοντες κινδύνου, αυξανόμενα στοιχεία υποδηλώνουν ότι οι επιλογές τρόπου ζωής καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την υγεία του εγκεφάλου.

Μια νέα μελέτη μεγάλης κλίμακας διαπίστωσε ότι η τήρηση αρκετών απλών, υγιεινών συνηθειών τρόπου ζωής συσχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ και ήπιας γνωστικής εξασθένησης (MCI), μια πάθηση που συχνά θεωρείται πρόδρομος της άνοιας.

Τι έδειξε η νέα μελέτη

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Neurology, παρακολούθησε μια μεγάλη ομάδα ενηλίκων σε βάθος χρόνων, αξιολογώντας πώς τα πρότυπα τρόπου ζωής επηρέασαν τα γνωστικά αποτελέσματα.

Διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες που ακολουθούσαν σταθερά έναν συνδυασμό υγιεινών συνηθειών είχαν έως και:

• 38% χαμηλότερο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ
• 36% χαμηλότερο κίνδυνο ήπιας γνωστικής εξασθένησης

Είναι σημαντικό ότι το προστατευτικό αποτέλεσμα εμφανίστηκε αθροιστικά: όσο περισσότερες υγιεινές συνήθειες ακολουθούσαν οι συμμετέχοντες, τόσο χαμηλότερος ήταν ο κίνδυνος.

Αυτό υποδηλώνει ότι ο κίνδυνος νόσου Αλτσχάιμερ δεν είναι σταθερός και μπορεί να τροποποιηθεί σημαντικά από τις συνήθειες στη ζωή του ατόμου.

Ποιες συνήθειες του τρόπου ζωής συσχετίστηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο;

Οι προστατευτικές συμπεριφορές περιελάμβαναν:

1. Τακτική σωματική δραστηριότητα
2. Υγιεινά διατροφικά πρότυπα
3. Γνωστική διέγερση
4. Αποχή από κάθε τύπο καπνίσματος
5. Περιορισμένη ή μηδενική κατανάλωση αλκοόλ
6. Κοινωνική συμμετοχή/εμπλοκή
7. Καλή υγιεινή ύπνου

Αυτές οι συνήθειες ευθυγραμμίζονται στενά με τις υπάρχουσες συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και των μεγάλων νευρολογικών οργανισμών υγείας για την μείωση του κινδύνου άνοιας.

Πώς αυτές οι συνήθειες προστατεύουν τον εγκέφαλο;

Οι βιολογικοί μηχανισμοί γίνονται όλο και πιο κατανοητοί.

1. Φυσική δραστηριότητα

Η τακτική άσκηση βελτιώνει την:

• εγκεφαλική ροή αίματος
• ευαισθησία στην ινσουλίνη
• ρύθμιση της φλεγμονής
• νευροπλαστικότητα

Η σωματική δραστηριότητα προάγει την απελευθέρωση του νευροτροφικού παράγοντα που προέρχεται από τον εγκέφαλο (BDNF), μιας πρωτεΐνης που υποστηρίζει την επιβίωση και την ανάπτυξη των νευρώνων. Μειώνει επίσης τους αγγειακούς παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι συνδέονται στενά με τη γνωστική παρακμή.

2. Υγιεινή διατροφή

Τα διατροφικά πρότυπα πλούσια σε:

• λαχανικά,
• φρούτα,
• δημητριακά ολικής άλεσης,
• υγιεινά λίπη και
• ψάρια

έχουν συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.

Οι μεσογειακού τύπου δίαιτες μπορούν να μειώσουν το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή, που εμπλέκονται και τα δύο στη νόσο Αλτσχάιμερ. Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, τα αντιοξειδωτικά και οι πολυφαινόλες μπορούν να βοηθήσουν στην προστασία των νευρώνων από βλάβες.

3. Γνωστική διέγερση

Η συμμετοχή σε δραστηριότητες που χρήζουν νοητικού προβληματισμού και εύρεσης λύσεων μπορεί να ενισχύσει τα νευρωνικά δίκτυα. Δραστηριότητες όπως:

• ανάγνωση βιβλίων και εφημερίδων,
• εκμάθηση νέων δεξιοτήτων,
• επίλυση γρίφων (π.χ. σταυρόλεξο, sudoku) και
• κοινωνική αλληλεπίδραση

θεωρείται ότι ενισχύει το «γνωστικό απόθεμα», δηλαδή την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου έναντι εκφυλιστικών αλλαγών. Το υψηλότερο γνωστικό απόθεμα μπορεί να καθυστερήσει την εμφάνιση συμπτωμάτων ακόμη και όταν υπάρχει σχετική παθολογία.

4. Αποφυγή καπνίσματος

Το κάπνισμα αυξάνει το οξειδωτικό στρες, την αγγειακή βλάβη και τη φλεγμονή, τα οποία όλα είναι γνωστοί παράγοντες κινδύνου για γνωστική παρακμή.

Η εξάλειψη της έκθεσης στον καπνό μειώνει την αγγειακή βλάβη και μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας.

5. Περιορισμένη κατανάλωση αλκοόλ

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ σχετίζεται με συρρίκνωση του εγκεφάλου και γνωστική εξασθένηση. Η προσεκτική ή μηδενική κατανάλωση αλκοόλ φαίνεται να έχει πιο προστατευτική επίδραση.

Ο Π.Ο.Υ. τονίζει ότι η μείωση της επιβλαβούς κατανάλωσης αλκοόλ υποστηρίζει την μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου.

6. Υγιή πρότυπα ύπνου

Ο ύπνος παίζει κρίσιμο ρόλο στην απομάκρυνση των πρωτεϊνών βήτα-αμυλοειδούς από τον εγκέφαλο. Πρόκειται για πρωτεΐνες που συσσωρεύονται ασυνήθιστα στους ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ.

Η χρόνια στέρηση ύπνου μπορεί να επιταχύνει τη συσσώρευση αμυλοειδούς και τη γνωστική παρακμή. Ο συνεπής, αναζωογονητικός ύπνος μπορεί επομένως να βοηθήσει στην μείωση αυτού του κινδύνου.

Τι πρέπει να ξέρετε για την ήπια γνωστική εξασθένηση

Η ήπια γνωστική εξασθένηση (MCI) περιλαμβάνει αισθητές γνωστικές αλλαγές, που δεν επηρεάζουν ακόμη σημαντικά την καθημερινή ζωή. Ωστόσο:

• Τα άτομα με MCI διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν νόσο Αλτσχάιμερ.
• Η μείωση του κινδύνου MCI κατά 36% μπορεί να καθυστερήσει ή να αποτρέψει την εξέλιξη σε άνοια.

Αυτό καθιστά την έγκαιρη πρόληψη ιδιαίτερα πολύτιμη.

Σημαίνει αυτό ότι η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να προληφθεί;

Κανένας μεμονωμένος παράγοντας τρόπου ζωής δεν εγγυάται την πρόληψη. Η νόσος Αλτσχάιμερ εξαρτάται από την:

• γενετική προδιάθεση
• συσσώρευση αμυλοειδούς και πρωτεΐνης tau στον εγκέφαλο
• φλεγμονή
• αγγειακή υγεία

Ωστόσο, η νέα αυτή μελέτη ενισχύει τα ήδη υπάρχοντα στοιχεία, ότι οι κατάλληλες αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον συνολικό κίνδυνο. Ακόμα και σε άτομα με γενετική προδιάθεση, οι πιο υγιεινοί τρόποι ζωής έχουν συσχετιστεί με καθυστερημένη έναρξη.

Είναι αυτά τα ευρήματα συμβατά με προηγούμενες έρευνες;

Ναι.

Μεγάλες διεθνείς ανασκοπήσεις και οι οδηγίες του ΠΟΥ για την πρόληψη της άνοιας καταλήγουν σταθερά στο συμπέρασμα ότι:

• Η σωματική δραστηριότητα μειώνει τον κίνδυνο άνοιας
• Η διαχείριση του καρδιαγγειακού κινδύνου υποστηρίζει την υγεία του εγκεφάλου
• Η γνωστική και κοινωνική εμπλοκή λειτουργούν προστατευτικά

Η νέα μελέτη ενισχύει αυτά τα ευρήματα, ποσοτικοποιώντας τις πιθανές μειώσεις του κινδύνου όταν υιοθετούνται μαζί πολλαπλές υγιεινές συμπεριφορές.

Ποια είναι η σημασία όλων αυτών για τη δημόσια υγεία;

Η νόσος Αλτσχάιμερ επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και η συχνότητά της αναμένεται να αυξηθεί ανάλογα με τη δεδομένη γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού.

Εάν κάποιες τροποποιήσιμες συμπεριφορές μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο κατά 30-40%, ο αντίκτυπος σε επίπεδο πληθυσμού θα είναι πολύ σημαντικός. Οι στρατηγικές πρόληψης που στοχεύουν στην μέση ηλικία και την πρώιμη ενήλικη ζωή μπορεί να αποφέρουν το μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο όφελος.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορούν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής να αντιστρέψουν τη νόσο Αλτσχάιμερ;

Όχι. Οι συνήθειες του τρόπου ζωής μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο ή να καθυστερήσουν την έναρξη, αλλά δεν αντιστρέφουν την εδραιωμένη νόσο.

Σε ποια ηλικία πρέπει να ξεκινήσει η πρόληψη;

Η έρευνα δείχνει ότι η μέση ηλικία (ή νωρίτερα) είναι ένα σημαντικό παράθυρο για την μείωση του μακροπρόθεσμου κινδύνου.

Είναι η άσκηση από μόνη της αρκετή για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ;

Η άσκηση βοηθάει, αλλά η ισχυρότερη προστασία εμφανίζεται όταν συνδυάζονται πολλαπλές υγιεινές συμπεριφορές.

Υπερισχύει η γενετική του τρόπου ζωής;

Η γενετική επηρεάζει τον κίνδυνο, αλλά ο τρόπος ζωής εξακολουθεί να φαίνεται πως τροποποιεί τη συνολική πιθανότητα και τον χρόνο εμφάνισης.

Συμπέρασμα

Μια νέα μελέτη μεγάλης κλίμακας έδειξε, ότι η υιοθέτηση απλών δια βίου συνηθειών μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ έως και 38% και την ήπια γνωστική εξασθένηση έως και 36%.

Ενώ η νόσος Αλτσχάιμερ παραμένει μια σύνθετη και πολυπαραγοντική ασθένεια, αυτά τα ευρήματα ενισχύουν ένα ισχυρό μήνυμα: η υγεία του εγκεφάλου επηρεάζεται όχι μόνο από την ηλικία και τη γενετική, αλλά και από τις καθημερινές συμπεριφορές, που διατηρούνται με την πάροδο του χρόνου.

Οι έγκαιρες και συνεπείς επιλογές τρόπου ζωής μπορεί να αποτελούν ένα από τα πιο προσιτά εργαλεία για την μείωση του μακροπρόθεσμου κινδύνου άνοιας.

Πηγές:
sciencealert.com
who.int
mayoclinic.org
nhs.uk
harvard.edu