Τι συμβαίνει στις ορμόνες σας όταν δεν τρώτε αρκετούς υδατάνθρακες
Η “μόδα” στις δίαιτες τα τελευταία χρόνια έχει “δαιμονοποιήσει” τους υδατάνθρακες όσον αφορά την υγεία.
Ωστόσο, από ιατρικής και ορμονικής άποψη, οι υδατάνθρακες παίζουν κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση πολλαπλών ορμονικών συστημάτων, ειδικά εκείνων που εμπλέκονται στον μεταβολισμό, το στρες, την αναπαραγωγή και την λειτουργία του θυρεοειδούς.
Όταν η πρόσληψη υδατανθράκων πέφτει πολύ χαμηλά για πολύ καιρό, το σώμα δεν "αλλάζει απλώς καύσιμα": αναπροσαρμόζεται ορμονικά και όχι πάντα με ευεργετικό τρόπο.
Γιατί οι υδατάνθρακες έχουν σημασία για την ορμονική ισορροπία
Οι υδατάνθρακες είναι η κύρια πηγή γλυκόζης του σώματος, η οποία είναι απαραίτητη όχι μόνο για την ενέργεια αλλά και για την ορμονική ισορροπία. Η διαθεσιμότητα γλυκόζης επηρεάζει την απελευθέρωση ινσουλίνης, τη δραστηριότητα των ορμονών του στρες (κορτιζόλη), τη σηματοδότηση παραγωγής ορμονών από τον θυρεοειδή και την παραγωγή αναπαραγωγικών ορμονών.
Όταν η πρόσληψη υδατανθράκων είναι χρόνια χαμηλή, το σώμα το ερμηνεύει αυτό ως πιθανή έλλειψη ενέργειας ακόμη και αν οι συνολικές θερμίδες είναι επαρκείς και μεταβαίνει σε “λειτουργία συντήρησης”.
Ινσουλίνη και ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα
Η χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων μειώνει την έκκριση ινσουλίνης, η οποία μπορεί να είναι ευεργετική σε συγκεκριμένα κλινικά πλαίσια. Ωστόσο, τα χρόνια χαμηλά επίπεδα ινσουλίνης επηρεάζουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται άλλες ορμόνες.
Η ινσουλίνη:
- Στέλνει σήμα στον εγκέφαλο για τη διαθεσιμότητα ενέργειας
- Υποστηρίζει την κανονική μετατροπή των θυρεοειδικών ορμονών
- Ρυθμίζει τη σηματοδότηση των αναπαραγωγικών ορμονών
Όταν η ινσουλίνη παραμένει επίμονα χαμηλή, το σώμα μπορεί να υποβαθμίζει συστήματα, που δεν θεωρούνται απαραίτητα για την άμεση επιβίωση.
Κορτιζόλη και η αντίδραση στο στρες
Μία από τις πιο συνεπείς ορμονικές αλλαγές, που παρατηρούνται με την ανεπαρκή πρόσληψη υδατανθράκων, είναι η αυξημένη κορτιζόλη, η κύρια ορμόνη του στρες.
Η χαμηλή διαθεσιμότητα γλυκόζης ωθεί το σώμα να:
- αυξήσει την κορτιζόλη, ώστε να αυξήσει το σάκχαρο στο αίμα μέσω της γλυκονεογένεσης
- διασπάσει την μυϊκή πρωτεΐνη για καύσιμα
- διατηρήσει την εγρήγορση υπό κατάσταση στρες
Με την πάροδο του χρόνου, η επίμονα αυξημένη κορτιζόλη μπορεί να συμβάλει σε κόπωση, διαταραχές ύπνου, αλλαγές στη διάθεση και δυσκολία στην ανάκαμψη μετά από την άσκηση.
Θυρεοειδικές ορμόνες και μεταβολικός ρυθμός
Η πρόσληψη υδατανθράκων επηρεάζει την μετατροπή της θυρεοειδικής ορμόνης Τ4 στην ενεργή της μορφή, την Τ3. Όταν η πρόσληψη υδατανθράκων είναι πολύ χαμηλή:
- Τα επίπεδα T3 μπορεί να μειωθούν
- Ο μεταβολικός ρυθμός μπορεί να επιβραδυνθεί
- Μπορεί να αναπτυχθεί δυσανεξία στο κρύο και να έχετε χαμηλή ενέργεια
Αυτή η προσαρμοστική απόκριση έχει “σχεδιαστεί” από τον οργανισμό για την εξοικονόμηση ενέργειας, αλλά μπορεί να ερμηνευτεί λανθασμένα ως πρωτοπαθής διαταραχή του θυρεοειδούς.
Αναπαραγωγικές ορμόνες και έμμηνος ρύση
Στις γυναίκες, η ανεπαρκής πρόσληψη υδατανθράκων (ειδικά σε συνδυασμό με υψηλή σωματική δραστηριότητα) μπορεί να διαταράξει τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-γονάδων. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:
- Ακανόνιστους ή χαμένους κύκλους εμμήνου ρύσεως
- Μειωμένη παραγωγή οιστρογόνων και προγεστερόνης
- Κατασταλμένη ωορρηξία
Αυτές οι αλλαγές δεν περιορίζονται σε γυναίκες με χαμηλό βάρος και μπορούν να εμφανιστούν σε φυσιολογικό σωματικό βάρος, όταν η πρόσληψη υδατανθράκων είναι επίμονα χαμηλή.
Σήματα λεπτίνης, γκρελίνης και όρεξης
Οι υδατάνθρακες επηρεάζουν τις ορμόνες που ρυθμίζουν την πείνα και την αίσθηση πληρότητας. Η χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων μπορεί να:
- μειώσει τη λεπτίνη, την ορμόνη που σηματοδοτεί την επάρκεια ενέργειας (πλήρωση θερμίδων)
- αυξήσει τη γκρελίνη, η οποία διεγείρει την πείνα (ζήτηση θερμίδων)
Με την πάροδο του χρόνου αυτό το ορμονικό μοτίβο μπορεί να οδηγήσει σε εμμονή με το φαγητό, λιγούρες ή κύκλους υπερ-περιορισμού και υπερκατανάλωσης τροφής.
Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο
Οι ορμονικές αντιδράσεις στη χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων ποικίλλουν σημαντικά. Πιο ευάλωτα άτομα είναι:
- Γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας
- Αθλητές αντοχής
- Άτομα υπό χρόνιο στρες
- Άτομα με υπάρχουσα ευαισθησία στον θυρεοειδή ή τα επινεφρίδια
Γι’ αυτές τις ομάδες, ο περιορισμός των υδατανθράκων μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα ακόμη και όταν η συνολική πρόσληψη θερμίδων φαίνεται επαρκής.
Συχνές Ερωτήσεις
Πώς καταλαβαίνουμε αν τα ορμονικά συμπτώματα οφείλονται σε χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων και όχι σε κάποια άλλη πάθηση;
Τα συμπτώματα που συνδέονται με τη χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων βελτιώνονται εντός εβδομάδων από την επανεισαγωγή των υδατανθράκων στη διατροφή. Οι πρωτοπαθείς ορμονικές διαταραχές συνήθως επιμένουν παρά τις διατροφικές αλλαγές και απαιτούν ιατρική περίθαλψη.
Μπορούν οι δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων να επηρεάσουν τα αποτελέσματα των ορμονικών εξετάσεων;
Ναι. Ο παρατεταμένος περιορισμός των υδατανθράκων μπορεί προσωρινά να μειώσει τα επίπεδα των θυρεοειδικών ορμονών και να αλλάξει τα πρότυπα κορτιζόλης, επηρεάζοντας ενδεχομένως την ερμηνεία των εξετάσεων αίματος.
Υπάρχει μια ελάχιστη ποσότητα υδατανθράκων που απαιτείται για τη διατήρηση της ορμονικής ισορροπίας;
Δεν υπάρχει κάποιο ενιαίο καθολικό όριο. Έρευνες δείχνουν ότι η χρονίως πολύ χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων αυξάνει τον κίνδυνο ορμονικής διαταραχής, ειδικά σε σωματικά ενεργά άτομα.
Διαφέρουν οι ορμονικές επιδράσεις μεταξύ της δίαιτας χαμηλών υδατανθράκων και της κετογονικής δίαιτας;
Μπορούν. Οι κετογονικές δίαιτες περιλαμβάνουν βαθύτερο περιορισμό των υδατανθράκων και μπορεί να προκαλέσουν πιο έντονο στρες και ορμονικές αλλαγές που σχετίζονται με τον θυρεοειδή σε ευάλωτα άτομα.
Μπορεί η ορμονική διαταραχή από τις δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων να αντιστραφεί;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Οι ορμονικές προσαρμογές είναι συνήθως αναστρέψιμες μόλις αποκατασταθεί η πρόσληψη υδατανθράκων και η συνολική διαθεσιμότητα ενέργειας.
Είναι πιο πιθανές οι ορμονικές επιδράσεις όταν η δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων συνδυάζεται με νηστεία;
Ναι. Ο συνδυασμός περιορισμού των υδατανθράκων με παρατεταμένη νηστεία αυξάνει τα σήματα φυσιολογικού στρες, τα οποία μπορεί να ενισχύσουν την αύξηση της κορτιζόλης και την καταστολή των αναπαραγωγικών ορμονών.
Συμπέρασμα
Οι υδατάνθρακες είναι κάτι περισσότερο από μια πηγή καυσίμου: είναι ορμονικά σήματα. Όταν η πρόσληψη είναι πολύ χαμηλή και για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, το σώμα προσαρμόζεται, αυξάνοντας τις ορμόνες του στρες, επιβραδύνοντας τον μεταβολισμό και καταστέλλοντας την αναπαραγωγική λειτουργία. Αυτές οι αλλαγές δεν αποτελούν ένδειξη αποτυχίας αλλά βιολογικής προστασίας.
