Κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας: Τα κρυφά συμπτώματα πίσω από την “κανονική” μας ζωή

Πολλά άτομα με κατάθλιψη συνεχίζουν να εργάζονται, να κοινωνικοποιούνται, να τηρούν τις υποχρεώσεις τους και φαίνονται εξωτερικά επιτυχημένοι, αυτάρκεις και δυνατοί.

Αυτό το μοτίβο αναφέρεται συχνά ως κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας, ένας όρος που χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει άτομα που πληρούν τα κριτήρια για καταθλιπτική ασθένεια, διατηρώντας παράλληλα τις καθημερινές τους ευθύνες.

Τι είναι η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας;

Η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας δεν είναι μια επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, αλλά ένας ευρέως χρησιμοποιούμενος κλινικός όρος και όρος δημόσιας υγείας. Τις περισσότερες φορές επικαλύπτεται με επίμονη καταθλιπτική διαταραχή (δυσθυμία) ή ηπιότερες μορφές μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής.

Αυτό που τη διακρίνει δεν είναι η απουσία συμπτωμάτων, αλλά η ικανότητα του ασθενούς να τα καλύπτει. Οι ασθενείς συνεχίζουν να λειτουργούν εξωτερικά ενώ παλεύουν εσωτερικά με επίμονη κακή διάθεση, συναισθηματική εξάντληση και αίσθημα κενού.

Κλινικά, αυτό το μοτίβο μπορεί να είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, επειδή τα συμπτώματα μπορεί να ελαχιστοποιηθούν, να ομαλοποιηθούν ή να παραβλεφθούν για χρόνια.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αναγνωριστεί

Ένα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά της κατάθλιψης υψηλής λειτουργικότητας είναι η ασυνέπεια: η εξωτερική ζωή του ατόμου φαίνεται σταθερή ή ακόμα και επιτυχημένη, ενώ η εσωτερική του εμπειρία χαρακτηρίζεται από δυσφορία.

Αρκετοί παράγοντες συμβάλλουν σε αυτή την “αορατότητα” του προβλήματος:

• Ισχυρό αίσθημα ευθύνης ή τελειομανίας
• Φόβος επιβάρυνσης των άλλων
• Εσωτερικευμένο στίγμα γύρω από την ψυχική ασθένεια
• Μακροχρόνια προσαρμογή σε κακή διάθεση που αισθάνεται «φυσιολογική»

Επειδή η λειτουργικότητα διατηρείται, τόσο οι κλινικοί γιατροί όσο και τα αγαπημένα πρόσωπα μπορεί να υποτιμούν τη σοβαρότητα της πάθησης ή να μην αντιλαμβάνονται καν ότι ταλαιπωρεί τον άνθρωπό τους.

Κρυφά συμπτώματα που συχνά περνούν απαρατήρητα

Αντί για δραματικές συναισθηματικές εκδηλώσεις, η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας τείνει να εμφανίζεται με ανεπαίσθητα, χρόνια μοτίβα.

Συνήθη εσωτερικά συμπτώματα:

• Επίμονα κακή διάθεση ή συναισθηματικό μούδιασμα
• Μια συνεχή αίσθηση του “να βγει κι αυτή η μέρα” αντί για απόλαυση της ζωής
• Απώλεια πραγματικής ευχαρίστησης παρά την επίτευξη στόχων
• Σκληρή αυτοκριτική και αισθήματα ανεπάρκειας
• Χρόνια κόπωση που δεν εξηγείται μόνο από τον κακό ύπνο

Εξωτερικά, οι τρίτοι μπορεί να παρατηρήσουν:

• Υπερκόπωση ή δυσκολία στην ανάπαυση χωρίς ενοχές
• Ευερεθιστότητα ή συναισθηματική αστάθεια αντί για θλίψη
• Κοινωνική ενασχόληση με μια αίσθηση του “να βγει κι αυτή η υποχρέωση, να τελειώνουμε”
• Μειωμένο κίνητρο που συγκαλύπτεται από πειθαρχία

Αυτά τα συμπτώματα μπορούν να επιμένουν για χρόνια χωρίς να προκαλούν αναζήτηση βοήθειας.

Το ψυχολογικό κόστος της καλής έξωθεν μαρτυρίας

Η διατήρηση μιας φυσιολογικής εξωτερικής ζωής, ενώ το άτομο πασχίζει εσωτερικά, έχει σημαντικό κόστος. Πολλά άτομα με κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας περιγράφουν τη συνεχή πνευματική προσπάθεια, σαν να παίζουν πάντα έναν ρόλο.

Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• Συναισθηματική εξουθένωση
• Αυξημένο άγχος
• Επιδείνωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων
• Αίσθημα αποσύνδεσης από την ταυτότητά τους

Επειδή οι άλλοι τους βλέπουν ως άτομα που αντιμετωπίζουν καλά την κατάσταση, οι πάσχοντες μπορεί να αισθάνονται ακυρωμένοι ή ότι δεν αξίζουν υποστήριξη.

Βιολογικό και κλινικό πλαίσιο

Από ψυχιατρικής άποψης, η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας περιλαμβάνει τις ίδιες υποκείμενες διεργασίες, που παρατηρούνται σε άλλες καταθλιπτικές διαταραχές, όπως:

• Δυσλειτουργία των οδών σεροτονίνης, ντοπαμίνης και νορεπινεφρίνης
• Χρόνια ενεργοποίηση του συστήματος απόκρισης στο στρες
• Διαταραχή του ρυθμού ύπνου-αφύπνισης
• Φλεγμονώδεις και μεταβολικές αλλαγές, που σχετίζονται με το μακροχρόνιο στρες

Αυτή η λειτουργικότητα δεν υποδηλώνει ηπιότερη βιολογία. Το νευροβιολογικό φορτίο μπορεί να είναι σημαντικό ακόμη και όταν η εξωτερική βλάβη μοιάζει περιορισμένη.

Γιατί οι ασθενείς σπανίως αναζητούν βοήθεια

Πολλά άτομα με κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας καθυστερούν να αναζητήσουν φροντίδα επειδή:

• Δεν πιστεύουν ότι είναι «αρκετά καταθλιπτικοί»
• Φοβούνται ότι θα χάσουν την παραγωγικότητα ή την ταυτότητά τους
• Συγκρίνουν τον εαυτό τους με άλλους που φαίνονται χειρότεροι
• Υποθέτουν ότι τα συναισθήματά τους είναι χαρακτηριστικά προσωπικότητας και όχι συμπτώματα

Αυτή η καθυστέρηση αυξάνει τον κίνδυνο χρονιότητας των συμπτωμάτων και επαγγελματικής εξουθένωσης.

Όταν η λειτουργικότητα αρχίζει να μειώνεται

Παρόλο που οι ασθενείς μπορεί να λειτουργούν καλά για μεγάλα χρονικά διαστήματα, η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας δεν είναι στατική. Με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να εμφανιστούν “ρωγμές”, όπως:

• Μειωμένη απόδοση στην εργασία
• Αυξημένη απουσία ή παρουσία στην εργασία
• Συναισθηματική απόσυρση
• Αυξημένος κίνδυνος μείζονων καταθλιπτικών επεισοδίων

Η έγκαιρη αναγνώριση είναι το κλειδί για την πρόληψη της εξέλιξης.

Θεραπεία και ανάρρωση

Η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας είναι θεραπεύσιμη και τα αποτελέσματα βελτιώνονται σημαντικά, όταν αντιμετωπίζεται έγκαιρα. Οι αποτελεσματικές προσεγγίσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα γνωσιακή-συμπεριφορική και διαπροσωπική θεραπεία
• Φαρμακευτική αγωγή, όταν ενδείκνυται κλινικά
• Παρεμβάσεις για τον ύπνο και τη ρύθμιση του στρες
• Σταδιακή αναδιαμόρφωση της αυτοεκτίμησης, που βασίζεται στην παραγωγικότητα

Είναι σημαντικό ότι η θεραπεία δεν στοχεύει στην αφαίρεση της ικανότητας, αλλά στην αποκατάσταση της συναισθηματικής ευεξίας.

Γιατί έχει σημασία η αναγνώριση

Η απόρριψη της κατάθλιψης επειδή κάποιος «εξακολουθεί να λειτουργεί» διαιωνίζει τη βλάβη. Η λειτουργικότητα δεν είναι μέτρο του πόνου. Η αναγνώριση της κατάθλιψης υψηλής λειτουργικότητας βοηθά στην:

• Επικύρωση των όσων βιώνει ο ασθενής
• Ενθάρρυνση για αναζήτηση έγκαιρης βοήθειας και υποστήριξης
• Μείωση του στιγματισμού
• Πρόληψη της μακροχρόνιας επιδείνωσης

Συμπέρασμα

Η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας είναι ένας σιωπηλός και συχνά αόρατος αγώνας, που χαρακτηρίζεται από εσωτερική δυσφορία κρυμμένη πίσω από εξωτερική ικανότητα. Τα άτομα που επηρεάζονται μπορεί να ανταποκρίνονται σε προσδοκίες, να επιτυγχάνουν στόχους και να φαίνονται καλά, ενώ αισθάνονται επίμονα εξαντλημένα, αποσυνδεδεμένα ή κενά εσωτερικά.

Η κατανόηση αυτού του μοτίβου είναι απαραίτητη για την αναγνώριση μιας κατάθλιψης, που δεν ταιριάζει με τα στερεότυπα και για να διασφαλιστεί ότι η βοήθεια φτάνει σε όσους τη χρειάζονται, ακόμα και όταν φαίνεται να αντιμετωπίζουν καλά τη ζωή.

Πηγές:
medicaldaily.com
nhs.uk
mayoclinic.org
nimh.nih.gov
harvard.edu