Πώς η ομιλία κατά την οδήγηση καθυστερεί τις κινήσεις των ματιών και προκαλεί ατυχήματα
Οι οδηγοί συχνά υποθέτουν ότι το να μιλούν και να οδηγούν ταυτόχρονα, ειδικά με συνοδηγό δίπλα τους ή στο κινητό τηλέφωνο, έχει μικρό αντίκτυπο στην ασφάλεια.
Αλλά νέα έρευνα αμφισβητεί αυτήν την υπόθεση. Πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι η συνηθισμένη, “καθημερινού περιεχομένου”, συνομιλία επιβάλλει αρκετό γνωστικό φορτίο, για να καθυστερήσει μετρήσιμα τις αντιδράσεις στις κινήσεις των ματιών και τον οπτικό έλεγχο στα οποία βασίζεται ο εγκέφαλος για την ανίχνευση κινδύνων.
Αυτές οι καθυστερήσεις, αν και ανεπαίσθητες, μπορεί να είναι αρκετά μεγάλες ώστε να έχουν σημασία στην οδήγηση στον πραγματικό κόσμο, όπου τα χιλιοστά του δευτερολέπτου μπορούν να διαχωρίσουν τις ασφαλείς αντιδράσεις από ένα ατύχημα.
Τι διαπίστωσε η νέα μελέτη
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο PLOS One, εξέτασε το πώς η ομιλία επηρεάζει την ικανότητα του εγκεφάλου να εκτελεί τις λεγόμενες saccades: γρήγορες, αυτόματες κινήσεις των ματιών που μετατοπίζουν το βλέμμα μεταξύ αντικειμένων ενδιαφέροντος. Αυτές οι κινήσεις είναι απαραίτητες για τη σάρωση της κυκλοφορίας, των καθρεφτών, των πεζών και της σήμανσης στον δρόμο.
Βασικά ευρήματα:
- Η ομιλία καθυστέρησε την έναρξη των κινήσεων των ματιών σε σύγκριση με την οδήγηση χωρίς καμία ομιλία στο αμάξι
- Η καθυστέρηση παρατηρήθηκε ακόμη και κατά τη διάρκεια απλής, καθημερινού περιεχομένου συνομιλίας
- Επιπτώσεις παρατηρήθηκαν χωρίς φυσική απόσπαση της προσοχής, υποδεικνύοντας έναν καθαρά γνωστικό μηχανισμό μείωσης του οπτικού ελέγχου
Είναι σημαντικό ότι οι καθυστερήσεις δεν οφείλονταν σε κόπωση των ματιών ή οπτική βλάβη, αλλά σε γνωστικό ανταγωνισμό για νοητικούς πόρους.
Γιατί οι κινήσεις των ματιών έχουν σημασία για την ασφαλή οδήγηση
Αν και η απάντηση είναι προφανής, είναι σώφρον να εξηγηθεί. Η οδήγηση εξαρτάται από τη συνεχή, γρήγορη οπτική δειγματοληψία. Ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τις κινήσεις saccades των ματιών για να:
- Εντοπίσει κινδύνους που εμφανίζονται στην περιφερειακή όραση
- Παρακολουθήσει καθρέφτες και “τυφλά σημεία” στην ορατότητα
- Προβλέψει τις αλλαγές στη ροή της κυκλοφορίας
Ακόμα και σύντομες καθυστερήσεις σε αυτές τις κινήσεις μπορούν να:
- επιβραδύνουν την ανίχνευση κινδύνων
- μειώσουν τον διαθέσιμο χρόνο για φρενάρισμα ή αλλαγή κατεύθυνσης
- προκαλέσουν λήψη αποφάσεων με βάση ξεπερασμένες (χρονικά) οπτικές πληροφορίες
Σε σύνθετα περιβάλλοντα κυκλοφορίας, αυτές οι επιπτώσεις επιδεινώνονται.
Πώς η συνομιλία δημιουργεί γνωστικό φορτίο στον οδηγό
1. Κοινοί νοητικοί πόροι
Η ομιλία και η ακρόαση αντλούν προσοχή, μνήμη εργασίας και εκτελεστικό έλεγχο: τα ίδια συστήματα που καθοδηγούν την οπτική προσοχή. Όταν αυτοί οι πόροι καταλαμβάνονται από συνομιλία, η οπτική επεξεργασία αυτομάτως υποβαθμίζεται.
2. Κόστος αλλαγής προσοχής
Η συζήτηση αναγκάζει τον εγκέφαλο να εναλλάσσεται γρήγορα μεταξύ:
- Παραγωγής ομιλίας
- Κατανόησης απαντήσεων
- Παρακολούθησης του περιβάλλοντος
Κάθε αλλαγή έχει ένα χρονικό κόστος, καθυστερώντας τις αυτόματες οπτικές απαντήσεις.
3. Γιατί το «hands-free» στο κινητό δεν είναι ακίνδυνο
Η μελέτη ενισχύει μια κρίσιμη διάκριση:
- Η χειροκίνητη απόσπαση προσοχής περιλαμβάνει τα χέρια και τα μάτια
- Η γνωστική απόσπαση προσοχής περιλαμβάνει μόνο το μυαλό
Έτσι, τα hands-free αξεσουάρ κινητών αφαιρούν μεν τη χειροκίνητη απόσπαση προσοχής, αλλά δεν εξαλείφουν τις γνωστικές παρεμβολές, δε.
Γιατί οι καθυστερήσεις έχουν σημασία στην πραγματική κυκλοφορία του δρόμου
Σε ταχύτητες αυτοκινητοδρόμων, ακόμη και ελάχιστες καθυστερήσεις μεταφράζονται σε σημαντική απόσταση που διανύεται προτού αντιδράσει ένας οδηγός. Ένα κλάσμα του δευτερολέπτου μπορεί να σημαίνει:
- Χάσιμο ενός ξαφνικού φρεναρίσματος
- Καθυστερημένη ανίχνευση πεζού
- Βραδύτερη απόκριση στις αλλαγές λωρίδας
Οι ερευνητές τονίζουν ότι το πρόβλημα δεν είναι η συνεχής συζήτηση, αλλά η συζήτηση σε στιγμές που απαιτούν γρήγορη οπτική αξιολόγηση του περιβάλλοντος.
Πώς συγκρίνεται αυτό με άλλους περισπασμούς
Προηγούμενη έρευνα έχει δείξει ότι:
- Οι τηλεφωνικές συνομιλίες μειώνουν τον χρόνο αντίδρασης όσο και ορισμένες μορφές μέθης
- Ο περίπλοκος διάλογος (με συνεπιβάτη ή στο τηλέφωνο) αυξάνει τον κίνδυνο περισσότερο από την παθητική ακρόαση (π.χ. ραδιόφωνο, μουσική)
- Οι συναισθηματικές ή απαιτητικές συνομιλίες ενισχύουν το γνωστικό φορτίο
Αυτή η μελέτη προσθέτει μια μηχανιστική εξήγηση, δείχνοντας το πώς η συνομιλία κατά την οδήγηση διαταράσσει άμεσα τον έλεγχο της κίνησης των ματιών.
Πρακτικές επιπτώσεις για τους οδηγούς
Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους οδηγούς να:
- ελαχιστοποιούν τη συνομιλία σε περιβάλλον αυξημένης κυκλοφορίας στον δρόμο ή σε κακές συνθήκες οδήγησης (μεγάλες ταχύτητες, μειωμένη ορατότητα, κακό οδόστρωμα)
- διακόπτουν την ομιλία κατά τη διάρκεια αλλαγής λωρίδας, διέλευσης από φανάρια/διασταυρώσεις και αναμονής για φρενάρισμα
- αναγνωρίζουν ότι και το πνευματικό φορτίο (όχι μόνο τα χέρια και τα μάτια) επηρεάζει την ασφάλεια
Ευρύτερες επιπτώσεις πέρα από την οδήγηση
Τα ευρήματα μπορεί επίσης να ισχύουν για:
- Πιλότους και ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας
- Χειρουργούς
- Εργαζόμενους που χειρίζονται βαριά μηχανήματα
Οποιαδήποτε δραστηριότητα που απαιτεί ταχεία οπτική σάρωση μπορεί να είναι ευάλωτη στο γνωστικό φορτίο, που σχετίζεται με την ομιλία.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι η συνομιλία με επιβάτες τόσο επικίνδυνη όσο και η συνομιλία στο τηλέφωνο;
Η καθαυτή συνομιλία δημιουργεί γνωστικό φορτίο. Η νοητική επίδραση της ομιλίας υπάρχει και στις δύο περιπτώσεις.
Προκαλεί και μόνο η ακρόαση την ίδια καθυστέρηση;
Οι ισχυρότερες επιδράσεις εμφανίζονται κατά την ενεργητική ομιλία, αν και η σύνθετη ακρόαση (παρακολούθηση μιας περίπλοκης κουβέντας μεταξύ συνεπιβατών ή στο ραδιόφωνο) μπορεί επίσης να αυξήσει τη γνωστική επιβάρυνση.
Είναι αυτές οι καθυστερήσεις συνειδητά αισθητές;
Όχι. Εμφανίζονται χωρίς να τις αντιλαμβάνεστε, γι' αυτό και οι οδηγοί συχνά υποτιμούν την επίδρασή τους.
Μειώνει η οδηγική εμπειρία την επίδραση αυτή;
Η εμπειρία βοηθάει, αλλά δεν εξαλείφει τις γνωστικές παρεμβολές κατά τη διάρκεια απαιτητικών οπτικών εργασιών.
Συμπέρασμα
Νέα έρευνα δείχνει ότι η ομιλία δεν είναι μια ουδέτερη δραστηριότητα για τον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια εργασιών που απαιτούν ταχεία οπτική αξιολόγηση. Ακόμα και η απλή συνομιλία μπορεί να καθυστερήσει τις αντιδράσεις στις κινήσεις των ματιών, οι οποίες είναι απαραίτητες για την ασφαλή οδήγηση, μειώνοντας το περιθώριο σφάλματος όταν εμφανίζονται κίνδυνοι.
Το συμπέρασμα δεν είναι η σιωπή ανά πάσα στιγμή, αλλά η επίγνωση ότι η ψυχική φόρτιση έχει σημασία, ειδικά όταν οι συνθήκες απαιτούν πλήρη οπτική προσοχή.
