Πώς γίνεται να έχουμε 33 αισθήσεις και όχι μόνο 5
Στο σχολείο μαθαίνουμε ότι οι άνθρωποι έχουν 5 αισθήσεις: όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση και αφή.
Αν και αυτό το μοντέλο είναι απλό και αξιομνημόνευτο, η σύγχρονη νευροεπιστήμη και φυσιολογία δείχνουν ότι είναι ελλιπές.
Όταν οι επιστήμονες εξετάζουν πώς ο εγκέφαλος συλλέγει και επεξεργάζεται πληροφορίες από το σώμα, ο αριθμός των διακριτών ανθρώπινων αισθήσεων επεκτείνεται δραματικά, ενδεχομένως σε περισσότερες από 30!
Γιατί το μοντέλο των 5 αισθήσεων είναι ξεπερασμένο
Οι παραδοσιακές 5 αισθήσεις προτάθηκαν αρχικά από τον Αριστοτέλη και βασίζονται στις προφανείς εξωτερικές εισροές: τα μάτια βλέπουν, τα αυτιά ακούν και ούτω καθεξής. Ενώ είναι χρήσιμο ιστορικά, αυτό το πλαίσιο αγνοεί τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί στην πραγματικότητα το νευρικό σύστημα.
Η σύγχρονη επιστήμη ορίζει μια αίσθηση όχι μόνο από ένα όργανο, αλλά από:
- Εξειδικευμένους αισθητηριακούς υποδοχείς
- Έναν συγκεκριμένο τύπο ερεθίσματος
- Αποκλειστικές νευρωνικές οδούς προς τον εγκέφαλο
Όταν εφαρμόζεται αυτός ο ορισμός, πολλές αισθήσεις, που προηγουμένως ομαδοποιούνταν στην «αφή» ή αγνοούνταν εντελώς, αναδύονται ως ανεξάρτητα αισθητήρια συστήματα.
Η αφή δεν είναι μία μόνο αίσθηση
Αυτό που αποκαλούμε «αφή» είναι στην πραγματικότητα μια συλλογή διακριτών αισθητηριακών σημάτων που επεξεργάζονται διαφορετικοί υποδοχείς. Αυτά περιλαμβάνουν:
- Πίεση (μηχανική αντίληψη)
- Δόνηση
- Υφή
- Τέντωμα δέρματος
- Ελαφριά αφή έναντι βαθιάς πίεσης
Κάθε μία από αυτές τις αισθήσεις ανιχνεύεται από διαφορετικούς υποδοχείς και μεταδίδεται μέσω διαφορετικών νευρικών οδών, πράγμα που σημαίνει ότι χαρακτηρίζονται ως ξεχωριστές αισθήσεις και όχι ως παραλλαγές μίας ενιαίας αίσθησης.
Οι “κρυφές” αισθήσεις μέσα στο σώμα
Ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο ο αριθμός των αισθήσεων αυξάνεται τόσο δραματικά είναι ότι πολλές από αυτές είναι εσωτερικές, όχι εξωτερικές.
Ιδιοδεκτικότητα: Το να γνωρίζουμε πού βρίσκεται το σώμα μας
Η ιδιοδεκτικότητα σας επιτρέπει να αισθάνεστε τη θέση και την κίνηση των άκρων σας χωρίς να τα κοιτάτε. Αυτή η αίσθηση βασίζεται σε υποδοχείς στους μύες, τις αρθρώσεις και τους τένοντες και είναι απαραίτητη για τον συντονισμό και την ισορροπία.
Χωρίς ιδιοδεκτικότητα, ακόμη και οι πιο απλές κινήσεις γίνονται εξαιρετικά δύσκολες.
Διασύνδεση: Το να αισθανόμαστε την εσωτερική μας κατάσταση
Η διασύνδεση αναφέρεται στην ικανότητα του εγκεφάλου να αισθάνεται τι συμβαίνει μέσα στο σώμα. Αυτό περιλαμβάνει:
- Πείνα
- Δίψα
- Καρδιακό ρυθμό
- Αναπνευστική προσπάθεια
- Πλήρωση της ουροδόχου κύστης και του εντέρου
Αυτά τα σήματα βοηθούν στη ρύθμιση της επιβίωσης, της λήψης αποφάσεων και της συναισθηματικής εμπειρίας, ωστόσο σπάνια αναγνωρίζονται ως αισθήσεις.
Ισορροπία και επιτάχυνση
Το αιθουσαίο σύστημα στο εσωτερικό αυτί ανιχνεύει:
- Θέση κεφαλής
- Γραμμική επιτάχυνση
- Περιστροφική κίνηση
Αυτό το σύστημα λειτουργεί ανεξάρτητα από την ακοή και είναι κρίσιμο για την ισορροπία, τη στάση του σώματος και τον χωρικό προσανατολισμό.
Αισθήσεις που σχετίζονται με τη θερμοκρασία και τον πόνο
Η θερμοκρασία και ο πόνος συχνά θεωρούνται μέρος της αφής, αλλά υποβάλλονται σε επεξεργασία από ξεχωριστά αισθητήρια συστήματα.
Θερμική αντίληψη
Η λεγόμενη θερμοδεκτικότητα σάς επιτρέπει να ανιχνεύετε τη θερμότητα και το κρύο μέσω εξειδικευμένων υποδοχέων, που είναι ευαίσθητοι στη θερμοκρασία. Αυτά τα σήματα υποβάλλονται σε επεξεργασία διαφορετικά από την πίεση ή την υφή.
Αισθητική αντίληψη
Η αντίληψη του πόνου, ή αλλιώς η αισθητική αντίληψη, ειδοποιεί τον εγκέφαλο για πιθανή ή πραγματική βλάβη των ιστών. Έχει πολλαπλούς υποτύπους, όπως:
- Μηχανικός πόνος
- Θερμικός πόνος
- Χημικός πόνος
Κάθε υποτύπος περιλαμβάνει διαφορετικούς υποδοχείς και νευρικά κυκλώματα.
Χημικά και εσωτερικά αισθητήρια συστήματα
Πέρα από τη γεύση και την όσφρηση, το σώμα παρακολουθεί συνεχώς τις χημικές συνθήκες. Παραδείγματα:
- Επίπεδα οξυγόνου στο αίμα
- Συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα
- Οξύτητα αίματος (pH)
- Επίπεδα γλυκόζης στο αίμα
Αυτά τα χημειοαισθητηριακά συστήματα λειτουργούν συνεχώς και ασυνείδητα, για να διατηρήσουν την εσωτερική ισορροπία, μια διαδικασία γνωστή ως ομοιόσταση.
Πώς οι επιστήμονες καταλήγουν σε έναν αριθμό 33 αισθήσεων
Δεν υπάρχει παγκοσμίως συμφωνημένος αριθμός ανθρώπινων αισθήσεων, επειδή εξαρτάται από το πόσο λεπτομερώς κατηγοριοποιούνται τα επιμέρους αισθητήρια συστήματα. Μερικοί ερευνητές ομαδοποιούν στενά συνδεδεμένους υποδοχείς, ενώ άλλοι τους διαχωρίζουν με βάση τη φυσιολογία και τις νευρικές οδούς.
Όταν τα αισθητήρια συστήματα διαιρούνται ανάλογα με τον τύπο και την λειτουργία του υποδοχέα, το σύνολο μπορεί εύλογα να φτάσει τις 30 ή περισσότερες διακριτές αισθήσεις. Ο αριθμός των 33 αισθήσεων αντικατοπτρίζει μια ολοκληρωμένη αλλά συντηρητική ανάλυση των γνωστών αισθητηριακών τρόπων και όχι κάποιον υπερβολικό ισχυρισμό.
Γιατί αυτό έχει σημασία για την κατανόηση του εγκεφάλου
Η αναγνώριση ότι οι άνθρωποι έχουν πολύ περισσότερες από 5 αισθήσεις αλλάζει τον τρόπο που κατανοούμε την αντίληψη, την κίνηση, το συναίσθημα και την υγεία. Βοηθά να εξηγήσουμε:
- Γιατί οι νευρολογικοί τραυματισμοί μπορούν να επηρεάσουν επιλεκτικά συγκεκριμένες αισθήσεις
- Πώς η εσωτερική σωματική επίγνωση επηρεάζει την ψυχική υγεία
- Γιατί οι διαταραχές ισορροπίας, πόνου ή σωματικής επίγνωσης μάς αποπροσανατολίζουν τόσο πολύ
Ο εγκέφαλος δεν αντιδρά απλώς στον έξω κόσμο: ενσωματώνει συνεχώς δεκάδες αισθητηριακές ροές, για να διατηρεί το σώμα λειτουργικό και προσανατολισμένο.
Συμπέρασμα
Οι άνθρωποι δεν βιώνουν τον κόσμο απλώς μέσω 5 αισθήσεων. Όταν η σύγχρονη νευροεπιστήμη εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο ανιχνεύονται και επεξεργάζονται οι αισθητηριακές πληροφορίες, ο αριθμός των διακριτών ανθρώπινων αισθήσεων επεκτείνεται σε περίπου 33, περιλαμβάνοντας την κίνηση, την ισορροπία, τις εσωτερικές καταστάσεις, τη θερμοκρασία, τον πόνο και την παρακολούθηση των χημικών ουσιών.
Αυτή η ευρύτερη άποψη αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί πραγματικά το νευρικό σύστημα και αποκαλύπτει την αξιοσημείωτη πολυπλοκότητα πίσω από την καθημερινή εμπειρία.
