Υπερκαλιαιμία: Τι σημαίνει το αυξημένο κάλιο στο αίμα και οι πιθανές αιτίες
Το κάλιο είναι ένα απαραίτητο μέταλλο, που υποστηρίζει τις μυϊκές συσπάσεις, την λειτουργία των νεύρων και τη σταθερότητα του καρδιακού ρυθμού.
Αν και είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία, η υπερβολική ποσότητα καλίου στην κυκλοφορία του αίματος (γνωστή ιατρικά ως υπερκαλιαιμία) μπορεί να είναι επικίνδυνη, οδηγώντας μερικές φορές σε ακανόνιστους καρδιακούς παλμούς ή ακόμα και σε καρδιακή ανακοπή.
Τι δείχνει το αυξημένο κάλιο;
Το αυξημένο επίπεδο καλίου σημαίνει ότι τα νεφρά δεν μπορούν να απομακρύνουν αρκετό κάλιο ή ότι εισέρχεται υπερβολική ποσότητα στην κυκλοφορία του αίματος.
Κανονικά, το σώμα ρυθμίζει αυστηρά το κάλιο εντός ενός ασφαλούς εύρους. Ακόμη και μικρές αυξήσεις πάνω από αυτό το εύρος μπορεί να είναι σημαντικές, επειδή το κάλιο επηρεάζει άμεσα τα ηλεκτρικά σήματα, τα οποία ελέγχουν την καρδιά και τους μύες.
Νεφρική νόσος και μειωμένη απέκκριση
Η χρόνια νεφρική νόσος είναι η πιο συχνή αιτία υπερκαλιαιμίας.
Τα νεφρά είναι υπεύθυνα -μεταξύ άλλων- για το φιλτράρισμα του καλίου από το αίμα και την απέκκρισή του μέσω των ούρων. Όταν η νεφρική λειτουργία μειώνεται, το κάλιο συσσωρεύεται πιο εύκολα.
- Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ): η σταδιακή απώλεια της νεφρικής λειτουργίας επηρεάζει αρνητικά την απομάκρυνση του καλίου
- Οξεία νεφρική βλάβη: η ξαφνική βλάβη από αφυδάτωση, λοίμωξη ή τοξίνες μειώνει την ικανότητα διήθησης
- Ασθενείς σε αιμοκάθαρση: συχνά απαιτούν αυστηρό διατροφικό έλεγχο του καλίου λόγω κακής νεφρικής κάθαρσης
Φάρμακα που αυξάνουν το κάλιο
Ορισμένα ευρέως χρησιμοποιούμενα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν κατακράτηση καλίου ή να μεταβάλουν την ισορροπία του καλίου.
Αυτά τα φάρμακα είτε μειώνουν την νεφρική απέκκριση είτε μεταβάλλουν την ορμονική ρύθμιση.
- Αναστολείς ΜΕΑ (π.χ. λισινοπρίλη) και αναστολείς υποδοχέων αγγειοτενσίνης (ARBs): συνήθως συνταγογραφούνται για υπέρταση και καρδιακή ανεπάρκεια.
- Καλιοσυντηρητικά διουρητικά (π.χ. σπιρονολακτόνη, επλερενόνη): αποτρέπουν την απώλεια καλίου, αλλά μπορεί να αυξήσουν τα επίπεδα πολύ υψηλά.
- ΜΣΑΦ: η μακροχρόνια χρήση μπορεί να μειώσει τη ροή αίματος των νεφρών και την απέκκριση καλίου.
Στους ασθενείς που λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα συχνά συνιστάται να κάνουν τακτικές εξετάσεις αίματος για την παρακολούθηση του καλίου.
Ορμονικές ανισορροπίες
Οι ορμόνες παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του καλίου, ειδικά η αλδοστερόνη, η οποία δίνει σήμα στα νεφρά για να αποβάλλουν κάλιο.
- Νόσος του Addison (ανεπάρκεια των επινεφριδίων): η μειωμένη παραγωγή αλδοστερόνης προκαλεί συσσώρευση καλίου
- Υπορενιναιμικός υποαλδοστερονισμός: συχνά συνδέεται με διαβήτη, οδηγώντας τόσο σε χαμηλή όσο και σε υψηλή περιεκτικότητα σε αλδοστερόνη
Κυτταρική διάσπαση και απελευθέρωση καλίου
Όταν μεγάλος αριθμός κυττάρων διασπάται, το κάλιο απελευθερώνεται στην κυκλοφορία του αίματος.
- Ραβδομυόλυση: σοβαρός μυϊκός τραυματισμός (τραύμα, ακραία άσκηση ή παρενέργειες φαρμάκων).
- Αιμόλυση: η διάσπαση των ερυθρών αιμοσφαιρίων απελευθερώνει αποθηκευμένο κάλιο.
- Σύνδρομο λύσης όγκου: ταχεία καταστροφή καρκινικών κυττάρων κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας.
Αυτές οι καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν ξαφνική και επικίνδυνη αύξηση του καλίου.
Διαιτητική και συμπληρωματική πρόσληψη
Αν και η διατροφή από μόνη της σπανίως προκαλεί υπερκαλιαιμία σε υγιή άτομα, η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να είναι προβληματική για άτομα με υποκείμενα νεφρικά ή ορμονικά προβλήματα.
- Υψηλή κατανάλωση πλούσιων σε κάλιο τροφών (μπανάνες, πορτοκάλια, πατάτες) σε άτομα με νεφρική δυσλειτουργία
- Υπερβολική χρήση συμπληρωμάτων καλίου ή υποκατάστατων αλατιού που περιέχουν χλωριούχο κάλιο
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί η αφυδάτωση να προκαλέσει υψηλά επίπεδα καλίου;
Ναι. Η σοβαρή αφυδάτωση μειώνει τη ροή του αίματος στα νεφρά, επηρεάζοντας την ικανότητα αποτελεσματικής απέκκρισης καλίου.
Ποια συμπτώματα υποδηλώνουν επικίνδυνα υψηλό κάλιο;
Η μυϊκή αδυναμία, το μούδιασμα, ο ακανόνιστος καρδιακός παλμός, ο πόνος στο στήθος και η λιποθυμία είναι προειδοποιητικά σημάδια, που απαιτούν επείγουσα φροντίδα.
Οφείλεται πάντα το υψηλό κάλιο σε νεφρική νόσο;
Όχι. Ενώ η νεφρική δυσλειτουργία είναι η πιο συνηθισμένη αιτία, τα φάρμακα, οι ορμονικές διαταραχές και η κυτταρική διάσπαση μπορούν επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.
Πώς αντιμετωπίζεται το αυξημένο κάλιο;
Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει διατροφικούς περιορισμούς, προσαρμογή/ρύθμιση τυχόν φαρμακευτικής αγωγής ή επείγουσες νοσοκομειακές θεραπείες όπως ενδοφλέβια χορήγηση ασβεστίου, ινσουλίνης με γλυκόζη ή αιμοκάθαρση ανάλογα με τη σοβαρότητα.
Μπορεί να εμφανιστούν ψευδώς αυξημένα επίπεδα καλίου εξαιτίας εργαστηριακού σφάλματος;
Ναι. Μια πάθηση που ονομάζεται «ψευδοϋπερκαλιαιμία» μπορεί να εμφανιστεί εάν τα αιμοσφαίρια σπάσουν κατά τη συλλογή του δείγματος, αυξάνοντας τεχνητά τις μετρήσεις καλίου. Γι’ αυτό και συχνά γίνεται δεύτερη και τρίτη εξέταση του αίματος για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων.
Συμπέρασμα
Ένα αυξημένο επίπεδο καλίου είναι μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή ανισορροπία. Οι αιτίες κυμαίνονται από νεφρική νόσο και λήψη φαρμάκων έως ορμονικά προβλήματα, κυτταρική διάσπαση και υπερβολική διατροφή.
Η κατανόηση αυτών των παραγόντων βοηθά ασθενείς και γιατρούς να λάβουν προληπτικά μέτρα, ειδικά επειδή η πρώιμη υπερκαλιαιμία μπορεί να μην παρουσιάζει συμπτώματα.
