Νοθεία σε γιαούρτια και τυριά στην ελληνική αγορά – Τι έδειξε έρευνα του ΕΚΠΑ
Η νοθεία στα γαλακτοκομικά προϊόντα συχνά συζητείται με αφηρημένους όρους.
Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη με επικεφαλής ερευνητές του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) φέρνει το ζήτημα στο επίκεντρο της ελληνικής αγοράς.
Διαβάστε την έρευνα του ΕΚΠΑ, η οποία δημοσιεύθηκε στο Food Control:
Χρησιμοποιώντας ανάλυση του DNA επί δειγμάτων γαλακτομικών προϊόντων στα ράφια των ελληνικών σουπερμάρκετ, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ένα αξιοσημείωτο ποσοστό δεν αντιστοιχούσε πλήρως στους ισχυρισμούς της ετικέτας, ιδιαίτερα σε προϊόντα που διατίθενται στο εμπόριο ως γαλακτοκομικά προϊόντα από πρόβειο ή κατσικίσιο γάλα.
Αυτή δεν είναι μια θεωρητική συζήτηση περί απάτης στα τρόφιμα. Είναι μια τεκμηριωμένη εικόνα του τι μπορεί στην πραγματικότητα να αγοράζουν οι Έλληνες καταναλωτές.
Τι εξέτασε η μελέτη του ΕΚΠΑ και πώς
Οι ερευνητές του ΕΚΠΑ ανέλυσαν 74 γαλακτοκομικά προϊόντα που αγοράστηκαν από την ελληνική αγορά λιανικής. Το δείγμα περιελάμβανε:
- Γιαούρτια
- Τυριά (τόσο φρέσκα όσο και ώριμα)
- Γαλακτοκομικά προϊόντα που φέρουν την ετικέτα πρόβειο γάλα, κατσικίσιο γάλα ή μικτό γάλα
Αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε συμβατικές δοκιμές σύνθεσης, η ομάδα χρησιμοποίησε τεχνικές κωδικοποίησης DNA με γραμμωτό κώδικα ικανές να αναγνωρίσουν τα ζωικά είδη, που υπάρχουν στο τελικό προϊόν, ακόμη και μετά τη ζύμωση ή την παλαίωση.
Αυτό έχει σημασία επειδή η εξέταση DNA μπορεί να ανιχνεύσει αδήλωτη υποκατάσταση (νοθεία), όπως η προσθήκη αγελαδινού γάλακτος σε προϊόντα που φέρουν την ετικέτα 100% πρόβειο ή κατσικίσιο γάλα.
Η κλίμακα νοθείας που εντοπίστηκε
Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης:
- Ένα σημαντικό ποσοστό επί των 74 δειγμάτων έδειξε ενδείξεις αδήλωτου αγελαδινού γάλακτος
- Η νοθεία ανιχνεύθηκε συχνότερα σε προϊόντα που φέρουν την ετικέτα πρόβειο γάλα
- Τα προϊόντα κατσικίσιου γάλακτος επηρεάστηκαν επίσης, αν και με λιγότερη συνέπεια
- Το αγελαδινό γάλα ήταν το πιο συνηθισμένο αδήλωτο είδος που εντοπίστηκε
Ποια είδη ελληνικών γαλακτοκομικών προϊόντων διαπιστώθηκε ότι επηρεάζονται
Με βάση τη δημοσιευμένη ανάλυση, εντοπίστηκαν ενδείξεις νοθείας στις ακόλουθες κατηγορίες:
Τυριά
- Παραδοσιακά τυριά από πρόβειο γάλα
- Τυριά μικτού γάλακτος όπου υπήρχε αγελαδινό γάλα, αλλά δεν δηλωνόταν
- Ορισμένα τυριά τύπου ΠΟΠ που πωλούνται εκτός ελέγχων προστατευόμενης ονομασίας
Γιαούρτια
- Γιαούρτια από πρόβειο γάλα που περιέχουν μη δηλωμένο αγελαδινό γάλα
- Γιαούρτια που διατίθενται στο εμπόριο ως «παραδοσιακά» ή «στραγγιστά», όπου η προέλευση του γάλακτος είναι βασικός δείκτης ποιότητας
Άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα
- Επιλεγμένα φρέσκα γαλακτοκομικά προϊόντα που φέρουν συγκεκριμένες επισημάνσεις για το ζωικό γάλα, αλλά παρουσιάζουν μικτά προφίλ DNA
Αυτά τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα σημαντικά στην Ελλάδα, όπου τα προϊόντα πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος είναι πολιτισμικά, διατροφικά και οικονομικά διαφορετικά από τα γαλακτοκομικά προϊόντα αγελαδινού γάλακτος.
Γιατί στοχεύεται το πρόβειο και το κατσικίσιο γάλα
Από ερευνητικής άποψης, το κίνητρο είναι σε μεγάλο βαθμό οικονομικό:
- Το πρόβειο και το κατσικίσιο γάλα είναι πιο ακριβά στην παραγωγή
- Οι αποδόσεις είναι χαμηλότερες από το αγελαδινό γάλα
- Η ζήτηση για παραδοσιακά ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα παραμένει υψηλή
Η υποκατάσταση ακόμη και με μικρές ποσότητες αγελαδινού γάλακτος μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος παραγωγής, ενώ παραμένει “αόρατη” στους καταναλωτές, εκτός εάν εφαρμοστούν προηγμένες αναλύσεις.
Είναι αυτό ζήτημα υγείας ή ζήτημα διαφάνειας;
Η μελέτη δεν χαρακτηρίζει τη νοθεία ως ζήτημα έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας για τον γενικό πληθυσμό. Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι επιπτώσεις εξακολουθούν να είναι σοβαρές:
- Τα άτομα με αλλεργία στο αγελαδινό γάλα μπορεί να εκτεθούν εν αγνοία τους
- Τα διατροφικά προφίλ διαφέρουν μεταξύ διαφορετικών τύπων γάλακτος
- Οι καταναλωτές πληρώνουν ακριβότερες τιμές για προϊόντα, που ενδέχεται να μην πληρούν τους ισχυρισμούς της ετικέτας
Για τις ρυθμιστικές αρχές, αυτό τοποθετεί τη νοθεία του γάλακτος σταθερά στην κατηγορία της απάτης τροφίμων με σημασία για τη δημόσια υγεία, ακόμη και όταν δεν υπάρχει οξεία τοξικότητα.
Τι κάνει τις δοκιμές DNA ιδιαίτερα σημαντικές
Οι παραδοσιακές αισθητηριακές ή χημικές δοκιμές συχνά αποτυγχάνουν μόλις το γάλα υποστεί ζύμωση ή ωρίμανση, δηλαδή ακριβώς στις τεχνικές παραγωγής που χρησιμοποιούνται στα ελληνικά τυριά και γιαούρτια. Οι μέθοδοι που βασίζονται σε ανάλυση DNA ξεπερνούν αυτόν τον περιορισμό, επιτρέποντας:
- Ανίχνευση νοθείας σε χαμηλά επίπεδα
- Αξιόπιστες αναλύσεις επεξεργασμένων και ωριμασμένων προϊόντων
- Αντικειμενικά στοιχεία κατάλληλα για την επιβολή κανονιστικών ρυθμίσεων
Οι ειδικοί στην ασφάλεια των τροφίμων υποστηρίζουν ότι τέτοιες μέθοδοι είναι ιδιαίτερα σημαντικές για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η προέλευση του γάλακτος είναι κεντρικής σημασίας για την ταυτότητα του προϊόντος.
Τι ζητούν οι ερευνητές
Οι συγγραφείς της μελέτης του ΕΚΠΑ δεν κατηγορούν δημόσια συγκεκριμένες μάρκες προϊόντων. Αντίθετα, τονίζουν την ανάγκη για:
- Πιο συχνή επιτήρηση με βάση το DNA σε γαλακτοκομικά ελληνικά προϊόντα
- Αυστηρότερη εφαρμογή των νόμων περί επισήμανσης
- Προστασία των αυθεντικών Ελλήνων γαλακτοπαραγωγών από τον αθέμιτο ανταγωνισμό
Σημειώνουν επίσης ότι η βελτιωμένη παρακολούθηση ωφελεί τόσο τους έντιμους παραγωγούς όσο και τους καταναλωτές.
Συχνές Ερωτήσεις
Σημαίνει αυτό ότι τα ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα δεν είναι αξιόπιστα;
Όχι. Η μελέτη επισημαίνει συγκεκριμένες περιπτώσεις, όχι μια συστημική αποτυχία. Τα περισσότερα ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα εξακολουθούν να πληρούν τα πρότυπα επισήμανσης, αλλά απαιτείται ισχυρότερη εποπτεία.
Γιατί δεν έχει εντοπιστεί αυτό νωρίτερα;
Επειδή οι διαδικασίες ζύμωσης και η ωρίμανσης καλύπτουν τις διαφορές στη σύνθεση του τελικού προϊόντος και οι αναλύσεις DNA για τον τακτικό έλεγχο τροφίμων έχουν γίνει ευρέως χρησιμοποιήσιμες μόνο πρόσφατα.
Προστατεύονται τα προϊόντα ΠΟΠ από αυτό;
Τα προϊόντα υπό αυστηρό έλεγχο ΠΟΠ προστατεύονται γενικά καλύτερα, αλλά τα προϊόντα που διατίθενται στο εμπόριο εκτός των πλαισίων ΠΟΠ είναι πιο ευάλωτα.
Συμπέρασμα
Η μελέτη του ΕΚΠΑ παρέχει σπάνιες, απτές αποδείξεις ότι υπάρχει νοθεία γάλακτος στην ελληνική αγορά γαλακτοκομικών προϊόντων, ιδιαίτερα στα προϊόντα πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος, όπου η αυθεντικότητα έχει την μεγαλύτερη σημασία. Τεκμηριώνοντας αποκλίσεις σε επίπεδο DNA επί 74 δειγμάτων στην πραγματική αγορά, η έρευνα μετακινεί τη συζήτηση από την υποψία στο τεκμηριωμένο γεγονός.
Για την Ελλάδα, τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για στοχευμένη παρακολούθηση, διαφανή επισήμανση και σύγχρονα αναλυτικά εργαλεία για την προστασία τόσο των καταναλωτών όσο και της ακεραιότητας της παραδοσιακής γαλακτοκομικής παραγωγής.
