Εργασιακή υπερφόρτωση: Πώς φαίνεται και πώς επηρεάζει την υγεία σας

Αλλά οι ψυχολόγοι προειδοποιούν ότι όταν η πολυάσχολη ζωή μετατρέπεται σε υπερβολική εργασία —το να πιέζεις συνεχώς τον εαυτό σου πέρα από τα υγιή όρια— μπορεί να βλάψει τόσο το μυαλό όσο και το σώμα.

Η εργασιακή υπερφόρτωση ή εξουθένωση δεν σημαίνει μόνο ότι μένεις ως αργά στο γραφείο. Εμφανίζεται επίσης σε ανεπαίσθητες καθημερινές συνήθειες, όπως η παράλειψη γευμάτων, ο έλεγχος των email εργασίας στο κρεβάτι ή το αίσθημα ενοχής κατά την ανάπαυση.

Τι σημαίνει πραγματικά να είσαι σε εργασιακή υπερφόρτωση;

Η εργασιακή υπερφόρτωση δεν αφορά μόνο τις πολλές ώρες εργασίας, αλλά την ανισορροπία στην καθημερινότητα. Οι ψυχολόγοι την περιγράφουν ως ένα μοτίβο όπου οι απαιτήσεις εργασίας υπερτερούν συνεχώς του χρόνου ανάπαυσης. Δηλαδή μπορεί να εργάζεστε 40-50 ώρες την εβδομάδα, αλλά αν ο εγκέφαλός σας δεν «σβήνει» ποτέ, τότε εξακολουθείτε να εργάζεστε υπερβολικά.

Καθημερινά παραδείγματα:

• Απάντηση σε email αργά το βράδυ, ακόμα και όταν υποτίθεται ότι πρέπει να χαλαρώνετε
• Παραλείπετε κοινωνικά πλάνα ή οικογενειακά γεύματα επειδή «η δουλειά δεν έχει τελειώσει ακόμα»
• Αισθάνεστε άγχος κατά τη διάρκεια του χρόνου ανάπαυσης, σαν να «πρέπει» να κάνετε κάτι παραγωγικό ακόμα κι εκείνες τις ώρες

Αυτή η συνεχής πίεση διαβρώνει την ικανότητα του σώματος να ανακάμπτει, γεγονός που -με την πάροδο του χρόνου- κάνει το άγχος να μοιάζει με μόνιμη κατάσταση και όχι με προσωρινή αντίδραση.

Πώς επηρεάζει η εργασιακή υπερφόρτωση την ψυχική υγεία;

Οι πιο άμεσες επιπτώσεις της υπερκόπωσης είναι ψυχολογικές. Όταν οι ορμόνες του στρες -όπως η κορτιζόλη- είναι σταθερά αυξημένες, η ρύθμιση της διάθεσης υποφέρει. Οι ψυχολόγοι συνδέουν τη χρόνια υπερκόπωση με την επαγγελματική εξουθένωση, το άγχος και την κατάθλιψη.

Στην καθημερινή ζωή, αυτό μπορεί να μοιάζει με:

• Δυσκολία συγκέντρωσης σε απλές εργασίες, όπως το να παρακολουθείτε μια συζήτηση με τον/την σύντροφό σας
• Επιπλήξεις προς συναδέλφους και αγαπημένα πρόσωπα για ανούσια ζητήματα, επειδή το συναισθηματικό σας «απόθεμα» έχει εξαντληθεί
• Ξενύχτι χωρίς να σας πιάνει ύπνος στο κρεβάτι, επειδή αναλογίζεστε λάθη ή ημιτελείς εργασίες της ημέρας που πέρασε

Αυτές οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία δεν επηρεάζουν μόνο την παραγωγικότητα: επεκτείνονται στις σχέσεις, την αυτοεκτίμηση και τη συνολική ποιότητα ζωής.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για τη σωματική υγεία από την εργασιακή υπερφόρτωση;

Ενώ το ψυχικό κόστος είναι συχνά πιο εύκολο να γίνει αντιληπτό, το σώμα πληρώνει επίσης ένα υψηλό τίμημα. Η εργασιακή υπερφόρτωση έχει συνδεθεί με καρδιαγγειακές παθήσεις, εξασθενημένη ανοσία και μεταβολικές διαταραχές.

Καθημερινά προειδοποιητικά σημάδια:

• Πιο συχνά κρυολογήματα ή λοιμώξεις, επειδή το άγχος καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα
• Πιο συχνοί πονοκέφαλοι και μυϊκή ένταση που δεν φαίνεται ποτέ να υποχωρούν πλήρως
• Εξάρτηση από την καφεΐνη και τα ζαχαρούχα σνακ για την αντιμετώπιση της κόπωσης
• Ανάπτυξη υπέρτασης ή πεπτικών προβλημάτων χωρίς άλλες σαφείς αιτίες

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει διαπιστώσει ότι η εργασία για πάνω από 55 ώρες την εβδομάδα αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και καρδιακών παθήσεων. Αλλά ακόμη και χωρίς ακραίες ώρες εργασίας, οι χρόνιες αντιδράσεις στο στρες μπορούν να δημιουργήσουν μακροπρόθεσμες βλάβες στην υγεία.

Πώς η εργασιακή υπερφόρτωση διαταράσσει την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής

Μια υγιής ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής αφήνει χώρο για σχέσεις, ξεκούραση και χόμπι. Η εργασιακή υπερφόρτωση διαταράσσει αυτήν την ισορροπία, ξοδεύοντας όχι μόνο ώρες, αλλά και ψυχική ενέργεια.

Τα σημάδια ότι μπορεί να χάνετε την ισορροπία:

• Να είστε σωματικά παρόντες στο οικογενειακό τραπέζι, αλλά ψυχικά να είστε ακόμα σε «κατάσταση εργασίας»
• Παραλείπετε την άσκηση ή τις δραστηριότητες αναψυχής, επειδή αισθάνεστε ότι δεν υπάρχει αρκετός χρόνος
• Νιώθετε ότι τα Σαββατοκύριακα δεν είναι αναζωογονητικά, επειδή είτε αναπληρώνετε τις υποχρεώσεις σας στη δουλειά είτε είστε πολύ εξαντλημένοι για να απολαύσετε τον ελεύθερο χρόνο

Οι ψυχολόγοι τονίζουν ότι η ανάπαυση δεν είναι «χαμένος χρόνος». Είναι μια βιολογική αναγκαιότητα. Χωρίς αυτή, το άγχος επιδεινώνεται και ο κύκλος της υπερκόπωσης βαθαίνει.

Η εργασιακή υπερφόρτωση μετριέται μόνο με βάση τις ώρες;

Όχι ακριβώς. Αν και οι σχετικές μελέτες δείχνουν ότι οι κίνδυνοι αυξάνονται απότομα μετά τις 55 εβδομαδιαίες ώρες εργασίας, η εργασιακή υπερφόρτωση αφορά επίσης το ψυχικό φορτίο. Για παράδειγμα, ένα άτομο που εργάζεται 45 ώρες αλλά αισθάνεται αδιάκοπη πίεση, ελέγχει τα email πριν τον ύπνο και παραλείπει τα διαλείμματα μπορεί να βιώνει παρόμοια υπερκόπωση με κάποιον που καταγράφει 60+ ώρες στη δουλειά.

Αντί να εστιάζουν μόνο στις ώρες, οι ψυχολόγοι συνιστούν να αναρωτιέστε:

• Νιώθω συχνά εξαντλημένος ακόμα και μετά από έναν πλήρη ύπνο;
• Δυσκολεύομαι να «απενεργοποιηθώ» από τις σκέψεις για την εργασία κατά τη διάρκεια του χρόνου ανάπαυσης;
• Παραμελώ την υγεία, τις σχέσεις ή τα χόμπι μου λόγω της εργασίας;

Τα πολλά «ναι» ως απαντήσεις υποδηλώνουν ότι βρίσκεστε ήδη στη ζώνη… υπερκόπωσης.

Συχνές Ερωτήσεις

Η εργασιακή υπερφόρτωση είναι το ίδιο με την εργασιομανία;

Όχι πάντα. Η εργασιομανία είναι μια ψυχαναγκαστική ανάγκη για εργασία, ενώ η εργασιακή υπερφόρτωση αναφέρεται στις επιπτώσεις της υπερβολικής εργασίας, είτε από επιλογή είτε από περιστάσεις. Κάποιος μπορεί να αγαπά τη δουλειά του, αλλά να υποφέρει από συνέπειες στην υγεία του λόγω χρόνιας υπερκόπωσης.

Μπορεί να νιώθω υπερκόπωση ακόμη και σε μια ευέλικτη εργασία;

Ναι. Η τηλεργασία και τα ευέλικτα ωράρια συχνά θολώνουν αυτά τα όρια, οδηγώντας πολλούς να εργάζονται περισσότερες ώρες χωρίς να το συνειδητοποιούν. Η έλλειψη διαχωρισμού μεταξύ εργασίας και σπιτικής ανάπαυσης συχνά επιδεινώνει την εργασιακή υπερφόρτωση.

Ποια είναι τα πρώτα «καμπανάκια» εργασιακής υπερφόρτωσης;

Η επίμονη κόπωση, η ευερεθιστότητα, η απώλεια ενδιαφέροντος για χόμπι, τα αυξημένα λάθη στην εργασία και η αυξημένη συχνότητα ασθενειών είναι όλα πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια.

Μπορεί η ξεκούραση να αντιστρέψει τις επιπτώσεις;

Ναι, αλλά η ανάρρωση απαιτεί περισσότερο από ένα Σαββατοκύριακο ξεκούρασης. Χρειάζονται σταθερά όρια, επαρκής ύπνος, ισορροπημένη διατροφή και πρακτικές διαχείρισης του στρες, για να αντιστρέψετε τον φόρτο της χρόνιας υπερκόπωσης.

Πώς μπορώ να προστατευτώ από την εργασιακή υπερφόρτωση;

Θέστε σταθερές ώρες «ρεπό», προγραμματίστε δραστηριότητες εκτός εργασίας με την ίδια σημασία με τις επαγγελματικές συναντήσεις, κάντε τακτικά διαλείμματα και μάθετε να επιμερίζεστε με άλλους τον φόρτο εργασίας. Η αναζήτηση ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής μπορεί να βοηθήσει εάν τα όρια φαίνονται αδύνατο να τηρηθούν.

Συμπέρασμα

Η εργασιακή υπερφόρτωση δεν αφορά μόνο τις πολλές μέρες στο γραφείο: πρόκειται για το να ζεις σε μια συνεχή κατάσταση ανισορροπίας, όπου το άγχος κατακλύζει την καθημερινότητα. Οι ψυχολόγοι προειδοποιούν ότι οι συνέπειες φτάνουν πολύ πέρα από την κόπωση, αυξάνοντας τους κινδύνους για κατάθλιψη, επαγγελματική εξουθένωση, καρδιακές παθήσεις και εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Καθημερινές ενδείξεις όπως η ευερεθιστότητα, ο κακός ύπνος και η παραμέληση της προσωπικής ζωής μπορούν να σας βοηθήσουν να αναγνωρίσετε πότε οδεύετε προς την εργασιακή υπερφόρτωση.

Πηγές:
clevelandclinic.org
healthline.com
medicalnewstoday.com
who.int